Tenaanval

Tenaanval

Over bibliothecarissen, bibliotheken, leesbevordering en soms over kunst

sociale functie

All of the posts under the "sociale functie" tag.

Kansen voor de bibliotheek in het sociale domein

bieb3d
Decentralisatie sociaal domein en de bibliotheek” is een nogal suffe titel voor een conferentie. Dat is zo’n beetje de enige kritiek die ik heb op de conferentie die vanmiddag werd georganiseerd door ProBiblio en Bisc, want het was een hele nuttige conferentie. Ik wist dat met ingang van 2015 de zorg gedecentraliseerd wordt, ik lees wel eens een krant dus ik  had een idee van de grotere verantwoordelijkheden die de gemeentes krijgen en van het geruzie met de zorgverzekeraars. En ik las over bezuinigingen en over clichés als  ‘uitgaan van eigen kracht’.

Maar hoe het nou precies zat met die decentralisatie wist ik niet. En dat het gaat om drie grote decentralisaties wist ik ook niet, al had ik de term 3d wel eens opgevangen. De gemeentes worden per 1 januari 2015 verantwoordelijk voor de AWBZ, de jeugdzorg en de participatiewet, althans voor de opvolgers van die regelingen. Als het allemaal door gaat tenminste, want de wetten zijn nog in verschillende stadia van vastgesteld zijn. Na deze conferentie weet ik nog steeds niet alle details, maar ik heb in elk geval een idee van de omvang van de veranderingen. Ik snap nu beter de stress bij de gemeentes want het zijn nogal wat veranderingen die er aan komen. En ik snap nu ook dat dit decentralisatieproces vervelende gevolgen voor de bibliotheek kan hebben want het gaat de gemeentes erg veel werk opleveren en erg veel geld kosten. Dat betekent minder aandacht, minder energie en minder geld voor andere zaken (zoals de bibliotheek) binnen de gemeente. Maar het kan ook nieuwe kansen opleveren.

Het was een heel helder programma vanmiddag: vóór de pauze legden drie deskundigen de uitgangspunten van de verschillende decentralisaties uit. Dat betekende veel nieuwe begrippen als “de kanteling”, “loonvormend werk”, “beperkte verdiencapaciteit” en “inkomensondersteuning”. Daarvan heb ik onthouden dat regionale samenwerking versterkt wordt en dat de CJG’s nog belangrijker worden.

Na de pauze waren er twee verhalen uit de praktijk. De wethouder van de gemeente De Ronde Venen ontvouwde haar visie op de plek van de bibliotheek binnen deze decentralisaties. Zij ziet de bibliotheek op de eerste plaats  als ontmoetingsplaats (o.a.  ter bestrijding van eenzaamheid) en daarnaast heeft de bibliotheek in haar ogen vooral een taak op het gebied van leesbevordering, zowel voor de jeugd (gekoppeld aan jeugdzorg) als voor ouderen (bestrijding van laaggeletterdheid en mediawijsheid, gekoppeld aan de participatiewet). Opmerkelijk vond ik dat in de gemeente De Ronde Venen de bibliotheek op de onderwijsbegroting staat en niet op die van cultuur. Biedt meteen een heel ander perspectief…

Als afsluiting presenteerde Charles Noordam (bibliotheekdirecteur) zijn ervaringen met de Taskforce in Den Haag. In de bibliotheek worden servicepunten ingericht, workshops georganiseerd en worden mensen begeleid bij het gebruik van websites van de overheid. Daarnaast wordt volgens Noordam preventie steeds belangrijker: in het kader van de informatiefunctie van de bibliotheek worden collecties aangepast op de vraag en worden er samen met partners spreekuren georganiseerd. Hij beschreef ook de kansen en de risico’s die de decentralisatie met zich meebrengt: een risico is dat de bibliotheek uit beeld raakt bij de gemeente, een kans is de grote bereidheid bij partijen om met de bibliotheek samen te werken omdat bibliotheken echt iets te bieden hebben.

Het was een goed georganiseerde middag waar ik heel wat van heb opgestoken. En waar ik positief gestemd uit kwam: ik kijk graag naar de kansen die de decentralisatie voor de bibliotheek kan opleveren. De sociale functie die een bibliotheek kan vervullen lag me altijd al na aan het hart, dus ik zie dit graag als een bevestiging. Zeker met de slotopmerking: “bibliotheken hebben veel te bieden in dit proces, jullie moeten minder bescheiden zijn.”

Film op de trap

Het Nieuw-Zeelands collectief OH.NO.SUMO heeft vorig jaar een schattig openbaar mini-bioscoopje gemaakt in een drukke straat in Auckland. De bedoeling was om voor wat meer menselijke interactie te zorgen op een saaie kruising vol bushaltes en wasserettes. Er was weinig te beleven, de mensen die er moesten wachten waren in zichzelf gekeerd en hielden zich vooral bezig met hun mobiele telefoons.

De ontwerpers maakten een overkapping boven een bestaand trapje in de straat. Het dakje was waterdicht en zorgde voor voldoende schaduw en ruimte om er films in te projecteren. Internetfilmpjes, die mensen ook op hun telefoon kunnen zien, maar die ze nu samen met andere mensen kunnen bekijken. Door mensen fysiek weer met elkaar in contact te brengen in plaats van digitaal, ontstond een gevoel van saamhorigheid. In het filmpje hierboven zie je niet alleen hoe het afdakje gemaakt werd, maar ook dat het inderdaad werkt.

Het doel van OH.NO.SUMO is to experiment with architecture and the way it can engage with the public in unique and exciting ways. Is ze hiermee wel gelukt lijkt me. Leuk project hoor…

De bibliotheek tegen de eenzaamheid

eenzaamheid almereWie het precies was weet ik niet meer, misschien was het Paul van Royen of iemand bij een gemeente, maar een jaar of 6 geleden zei een keer iemand tegen me dat uit onderzoek was gebleken dat er steeds meer eenzame mensen in Nederland kwamen. “Daar zouden de bibliotheken zich eens op moeten richten. Die zijn daar uitermate geschikt voor. Let op mijn woorden: over een paar jaar willen gemeentes dat bibliotheken voorzieningen gaan treffen voor eenzame bewoners.”

Ik vond het toen een tamelijk bizarre opmerking. Bibliotheken kwamen net uit al hun fusieprocessen en waren vooral druk bezig met zichzelf: scheiding in frontoffice en backoffice of toch functiespecialisten, vraagontwikkeling en inrichtingsconcepten. Eenzamheid bestrijden leek me heel erg vaag en soft en bepaald niet des bibliotheeks.

Inmiddels denk ik daar anders over. Heel langzaam ben ik tot inzicht gekomen (zie ook de 1825 dagen). Maar ik werd in dat idee bevestigd na een gesprek met een ouderenwerker vorig jaar. Die vertelde dat ze onlangs op huisbezoek was geweest bij een mevrouw die had gezegd dat ze het zo jammer vond dat de bibliotheek in Sassenheim niet op zondag open was, zoals in Lisse. “Want nu kan ik nergens naar toe op zondag. Ik wil niet naar de ouderensoos, want dan ziet iedereen dat ik eenzaam ben. En naar de bibliotheek kun je gewoon gaan zonder dat opvalt. Maar ja, dat kan niet in Sassenheim.”

Slik. “Ja”, zei die ouderenwerker “dat had ik ook niet verwacht. Misschien moeten we toch een keertje praten over wat er zoal leeft”. Ja, moeten we misschien toch een keertje doen…

Mijn bijdrage voor #1825 dagen

In de nasleep van de Innovatie Doe Dag in Middelburg ontstond bij een aantal deelnemers het idee om de verschillende innovatieve ideeën die her en der leven te bundelen in een boek onder de titel 1825 dagen. Hoe zou de bibliotheek er over vijf jaar uit kunnen zien? Hier kun je lezen wat de bedoeling is. Inzendingen zijn nog steeds welkom, dit is mijn bijdrage:

De bibliotheek van de persoonlijke aandacht

Een trend die volgens mij een rol moet gaan spelen in de toekomst van de bibliotheek is de behoefte aan persoonlijke aandacht en lokale gebondenheid. In een wereld van internationalisering en automatisering zie je mensen steeds vaker en steeds meer terug verlangen naar aandacht en persoonlijk contact en zoeken ze steeds vaker het kleine en het lokale op.

Een bibliotheek zou geworteld moeten zijn in de lokale gemeenschap, maar in alle fusieprocessen en professionalisering- en efficiencyslagen van de afgelopen jaren is die lokale link vaak flink verwaterd. Terwijl zo ooit openbare bibliotheken zijn ontstaan: particulieren die vanuit een persoonlijke betrokkenheid een openbare leeszaal oprichtten om kennis en literatuur ter beschikking te stellen aan degenen die daar niet zelf over beschikten, aangepast aan de plaatselijke behoefte.

Om een begin te maken met meer persoonlijke aandacht en lokale gebondenheid hoef je als bibliotheek niet eens zo heel erg veel te doen: een praatje maken kost niks. Het is vooral een kwestie van loslaten denk ik: minder nadruk op hoe snel de boeken weer in de kast staan, minder energie stoppen in cijfers en structuren en meer energie stoppen in het stimuleren van medewerkers. Meer aandacht voor de verhalen van mensen (ook die over de kleinkinderen, het hoeft helemaal niet bibliotheek gerelateerd te zijn) en meer energie in het zoeken naar wat er leeft en waar de bibliotheek bij kan aansluiten.

Zoek aansluiting bij je dorp, je wijk, je gemeente. Kijk wat er leeft, maak contact en kijk waar mensen mee bezig zijn. Vraag wat mensen willen. Vraag niet wat ze willen van de bibliotheek want dan zullen ze meer boeken willen, dat is de associatie die mensen hebben bij een bibliotheek. Vraag wat ze willen. Punt. En bedenk dan of en hoe je daar als bibliotheek een bijdrage aan kunt leveren.

Wees flexibel. Als mensen dingen vragen die niet passen binnen de huidige structuur van je organisatie, kijk dan of je de organisatie kunt aanpassen. Zoeken mensen een plek om te vergaderen op dinsdagochtend maar is de bibliotheek dan gesloten? Maak een uitzondering, pas een rooster aan zodat er toch iemand de deur kan komen open maken en je tegemoet kunt komen aan een bestaande vraag.

Oordeel niet te snel. Een vraag is een vraag en domme vragen bestaan niet. Dus ook een vraag vanuit de gemeenschap is een vraag. Misschien zou jij als bibliotheekmedewerker die vraag helemaal niet stellen, of op een hele andere plek maar ze stellen hem nu en ze stellen hem aan jou. Dus probeer er serieus op in te gaan. Misschien zijn er wel heel veel plekken in het dorp waar je kunt vergaderen, maar deze mensen willen graag in de bieb zitten. Mag dat? Ik zou zeggen, ja graag. Moet je dan maar overal blind op in gaan? Dat ook weer niet, maar de praktijk is nu vaak dat initiatieven stranden op regels en structuren. En daardoor worden mooi initiatieven in de kiem gesmoord.

Niet te benauwd. Doe eens gek. Probeer eens wat. Misschien mislukt het, maar misschien lukt het ook wel. Van je mislukkingen kun je leren en je weet maar nooit of daar nog eens iets anders moois uit voort komt. Begin eens ergens aan voordat je alle voor- en nadelen 26 keer overwogen hebt, maar gewoon omdat je iets een goed idee vindt. Of omdat het leuk is.

Dan wordt de bibliotheek weer een levend onderdeel van de gemeenschap, en worden we (weer) relevant. Dan gaan we er weer toe doen. Daar ben ik van overtuigd.

31 december 2012

get_footer() ?>