Tenaanval

Tenaanval

Over bibliothecarissen, bibliotheken, leesbevordering en soms over kunst

lezen

All of the posts under the "lezen" tag.

Lezen als subversieve bezigheid

istanbul busNet als bij de diverse Occupy groepen in de Verenigde Staten twee jaar geleden worden er ook rond het Taksimplein in Istanboel bibliotheken ingericht. Niet alleen die ene waar je de laatste dagen overal foto’s van ziet maar ook deze stadsbus, die sneuvelde tijdens de gevechten met de politie, wordt nu gebruikt als bibliotheek. Kütüphane is het Turkse woord voor bibliotheek.

Ik vind het zelf altijd wel iets aandoenlijks hebben, zo’n collectie vol goede bedoelingen. Ik was daarom ook erg verbaasd toen de politie de Occupy Wall Street bibliotheek vernietigde. De tijd dat boeken gevaarlijk waren ligt toch al lang achter ons, dacht ik. Gelukkig werd dat een enorme rel die eindigde met excuses en schadevergoedingen (na een rechtszaak, dat dan weer wel). Foutje, bedankt. Tamelijk overdreven, maar zoiets kan gebeuren.

En toen kreeg ik een uitnodiging van een Turkse vriend van me: Beste Vrienden,
ik ga een boek lezen… Niet om te schreeuwen. In stilte, zittend, zonder een vlag of iets, op een grasveld, onder een schaduw van een boom, om de stem van de niet gehoorde landgenoten van mij te ondersteunen. Dus daar zat ik dan afgelopen woensdagavond, in het Westerpark in Amsterdam: met een boek onder een boom. Met een stuk of 50 andere andere mensen, het merendeel Turks. Lezend en pratend. Over de toestand in Turkije, over democratie, dictatuur en vrijheid. In alle rust. Mooie avond was dat. westerparkDaarom was ik heel verbaasd om te horen dat zo’n zelfde bijeenkomst in Utrecht uitliep op scheldpartijen van (Turkse) voorbijgangers en ruzie over de demonstraties in Turkije. Hoe kan een groep pratende en/of lezende mensen nou zoveel agressie oproepen?

Dat soort verhalen herinnert je er weer aan dat lezen soms echt wel een subversieve bezigheid kan zijn. Dat vergeet je snel als je in de bibliotheek aan het retailen bent. Als je probeert in te schatten hoeveel exemplaren van de nieuwe Dan Brown je in de collectie moet hebben. Want dat is natuurlijk allemaal niet echt belangrijk. Wat mensen met je boeken doen, dát is pas belangrijk.

Een interessante discussie over Little Free Libraries

leeszaalwestNaar aanleiding van de blogpost waarin ik een paar kanttekeningen zet bij de Vakantiebieb van de ANWB op Rotterdam The Hague Airport heeft Schrijverdezes mij een open brief geschreven. Mijn reactie daarop leidde vervolgens tot een nieuwe brief.

Ik wijs de lezers van mijn blog graag op die discussie. Omdat het een interessante discussie is en omdat Schrijverdezes een stem vertolkt die je niet vaak (meer) hoort in bibliotheken, namelijk de stem van de toegewijde lezer. Want met de sterke daling in uitleencijfers van de laatste jaren zijn bibliotheken zich en masse gaan richten op de grootste gemene deler omdat daar kwantitatief gezien de meeste (of de snelste) winst valt te halen. Daarbij kwam de nadruk sterk op omloopsnelheid te liggen en minder op literaire kwaliteit. Initiatieven als de Little Free Libraries en de Leeszaal Rotterdam West hebben daar veel minder last van, zoals Schrijverdezes heel goed laat zien. Is het een reactie op de overregulatie van de openbare bibliotheken misschien?

Schrijverdezes en ik kennen elkaar al lang, dat lees je misschien wel tussen de regels van onze discussie door, omdat we ooit collega’s waren. Ik noem haar een toegewijde lezer, dat zal ze zelf vast relativeren maar ze leest aanmerkelijk meer dan ik. Daarnaast heeft ze een blog gemaakt (De kunst van voorlezen) waarop ze in het kader van het jaar van het voorlezen elke dag een kunstwerk plaatst waarop voorgelezen wordt. Ook zeer de moeite waard.

Maar kijk vooral ook even naar de discussie over Little Free Libraries en de Leeszaal Rotterdam West.

Poëziewedstrijd

armitage citaatDe Poetry by Heart Competition is een wedstrijd voor Britse kinderen van 10 tot 13 jaar. De opzet is te vergelijken met onze Nationale Voorleeswedstrijd: een school organiseert eerst zelf een wedstrijd en vervolgens wordt er via lokale en regionale voorrondes toegewerkt naar een landelijke finale.

De dichter Andrew Motion is betrokken bij het organisatie. Motion was  Poet Laureate van 1999 tot 2009 en nam toen o.a. het initiatief tot het Poetry Archive, een website met geluidsfragmenten waarin dichters hun eigen gedichten voorlezen. Dat is waarschijnlijk ook de reden dat er bij dit Poetry by Heart project zo’n fantastische website hoort. Met niet alleen veel tips en handleidingen voor docenten, maar ook geweldige achtergrondinformatie.

Ze pakken het serieus aan, daar in het Verenigd Koninkrijk: om mee te mogen doen moeten de kinderen twee gedichten uit hun hoofd leren, één van voor 1914 en één van na 1914. Te kiezen uit uit een selectie van 130 gedichten, variërend van Sir Gawain and the Green knight uit 1375 tot A life in dreams uit 2010. Ze moeten het niet alleen uit het hoofd leren, maar ook voordragen. En voor alle duidelijkheid: het gaat hier niet om kinderversjes, maar om volwassen poëzie. De kinderen worden zeer serieus genomen.

Ambitieus. Dat zie ik Nederlandse kinderen nog niet doen. Blijkbaar bestaat er een soort van Britse traditie van gedichten van buiten leren, dat scheelt waarschijnlijk. Op de website maken ze onderscheid tussen learning by heart en learning by rote. Dat betekent allebei “uit het hoofd leren” maar de lading die de twee uitdrukkingen hebben is natuurlijk heel anders. Motion legt hier het verschil tussen die twee uit.

Ben benieuwd of het een succes wordt. De bedoeling is om er een jaarlijks terugkerend evenement van te maken. Het lijkt me fantastisch.

Een ondergrondse bibliotheek: de Underground New York Public Library

De Underground New York Public Library  zwerft al een poosje rond op Twitter en Boekendingen heeft er al ook al eens over geschreven, maar omdat ik gemerkt heb dat nog lang niet iedereen het kent plaats ik hem hier ook nog maar eens. Want ik vind het zo’n ontzettend leuk initiatief en de site ziet er zo mooi uit dat ik hem graag onder de aandacht breng.

Het idee is heel eenvoudig: fotografe Ourit Ben-Haïm fotografeert lezende mensen in de metro van New York. Zes dagen per week plaatst ze zo’n foto op haar website met daarbij de titel van het boek dat gelezen wordt. En als ze de titel niet weet roept ze de hulp van de bezoekers van de site in.

Al die lezers samen vormen een bibliotheek volgens Ben-Haïm: This library freely lends out a reminder that we’re capable of traveling to great depths within ourselves and as a whole. Aardig detail: onder elke titel staan twee knoppen, een met Borrow met een verwijzing naar Worldcat en een met Read met een verwijzing naar Amazon.

Ik vroeg me meteen af of de Stationsbibliotheek niet ook foto’s van lezende mensen zou kunnen gaan verzamelen. Maar misschien wordt dat lastig in verband met privacy, de grey area zoals Ben-Haïm dat noemt. Deze ondergrondse bibliotheek vind ik in elk geval prachtig.

Papier of digitaal lezen?

Ik heb het geprobeerd, het lezen van een ebook. En het is handig hoor, zo’n digitaal boek, vooral ’s avonds met de night reading stand. Leest inderdaad veel lekkerder die witte letters op zo’n zwarte achtergrond.

Maar als ik languit op de bank wil met een boek heb ik toch liever een papieren exemplaar. Dat is puur persoonlijk, gewoon een kwestie van smaak waarschijnlijk. Maar ik wil vóelen hoeveel bladzijdes ik nog moet lezen. De mededeling dat ik op 62% van het boek zit zegt me niks,  maar het aantal bladzijdes in mijn rechterhand zegt me zonder dat ik erbij hoef na te denken dat ik nog ongeveer een derde te lezen heb. Net zoals de mededeling van mijn TomTom dat ik over 800 meter rechtsaf moet me niks zegt. Gelukkig heeft de TomTom een kaartje zodat ik kan zien dat hij bedoelt dat de weg straks een keer een bocht naar rechts gaat maken.

Terugbladeren in een digitaal boek vind ik vreselijk. Op papier weet ik gevoelsmatig wel ongeveer hoeveel bladzijdes geleden ik iets las en dat het op de linkerpagina onderaan stond. Dat gevoel ben ik digitaal totaal kwijt. Het lijkt alsof je digitaal maar één kant op kunt lezen en dat is vooruit.

Volgens de Britse schrijver David Hewson beïnvloeden e-readers de manier waarop mensen lezen: e-readers turn novels into a “continuous scroll”. They favour fast-paced narratives with a clear beginning, middle and end. Op basis van zijn ervaring met het uitgeven van ebooks heeft hij de theorie ontwikkeld dat ereaders vooral geschikt zijn om eenvoudige, recht-toe-recht-aan boeken te lezen en minder om literaire en/of ingewikkelde boeken te lezen. Dat is misschien iets te simpel voor een hele theorie, maar er zit wel iets in wat mij betreft.

Misschien is het een vrouwending? Ik las net over een Amerikaans onderzoek onder scholieren die moeite hebben met lezen. Die lieten ze extra lezen op een Kindle, waardoor  lezen opeens heel populair werd. Onder jongens. Niet bij meisjes. Waarschijnlijk toch iets met boys and their toys?

Of heeft het ermee te maken dat de manier waarop dingen werken niet aansluit bij de manier waarop vrouwen daarmee omgaan? Zoals ik niks kan met een routeplanner die begint met de mededeling “vertrek in noordelijke richting”. Alsof ik weet waar het Noorden is… En dat geldt volgens mij voor heel veel mensen. Waaronder veel van het vrouwelijk geslacht.

Niet dat ik denk dat er een speciale ereader voor vrouwen moet komen of dat digitaal lezen alleen iets voor mannen is. Of dat alleen mannen gevoel voor richting hebben. Ik probeer alleen maar uit te leggen dat voor mij een ereader een aanvulling is op het lezen van een papieren boek, maar hem niet kan vervangen. Althans voorlopig niet.

Nieuwsgierige bibliothecarissen en Het Nieuwe Lezen


Net thuis van de eerste bijeenkomst van de Leesclub Het Nieuwe Lezen. Geen leesclub waarin we gezellig babbelen over een boek, maar een groep bibliothecarissen op zoek naar nieuwe manieren om lezers met elkaar te laten communiceren over boeken. Bijvoorbeeld door het gebruik van sociale media.

De eerste bijeenkomst vond vanavond plaats in de Airport Library. Om wensen en ervaringen van de bezoekers van Schiphol over mobiele literaire input op reis te verzamelen. En om een nieuwe definitie te bedenken voor de leesclub. Die eerste doelstelling  bleek bij nader inzien iets te ambitieus, want nadat de deelnemers hardhandig kennis hadden gemaakt met de scherpe beveiliging van Schiphol liepen we al zover uit op ons tijdschema dat er niet veel tijd meer overbleef om reizigers te bevragen.

Wat hebben we wel gedaan? Gepraat over wat Het Nieuwe Lezen is. Want het is geen officiële term, hij wordt door verschillende mensen op verschillende manieren gebruikt dus wij kunnen er onze eigen vorm aan geven. We wisselden beelden en ervaringen uit: zit je zelf in een leesclub, waarom wel of niet? Hoe lees je eigenlijk? We hoorden over het Boeken Proeven van de bibliotheek Katwijk en mochten het (nog uit te komen) boek van deelneemster Lindsay  Pelt alvast bewonderen. En we hebben het gehad over het Incomplete Manifesto for Growth van Bruce Mau.
Reizigers bevragen over hun leeservaringen gaan we komende week als huiswerk doen, want over twee weken hebben we alweer een volgende bijeenkomst. In Rotterdam dit maal.

Een definitie van mobiele literatuur hoorde ik vanavond ook al: “als je een boek in je tas hebt, heb je al mobiele literatuur”. Maar daar gaat het de komende weken nou net niet over.

Boekentrein of vliegveld?

Mooi hoor, dat de Spaanse spoorwegen met behulp van de Catalaanse overheid nu ebooks aanbieden in de trein. Alles om het lezen te bevorderen, dus ik ben vóór.

In 10 spaanse treinen hangen posters met daarop QR-codes waarmee je het eerste hoofdstuk van 40 verschillende boeken kunt downloaden.

Maar ik kan het toch niet laten om een klein kritisch nootje te plaatsen. Want waarom maar één hoofdstuk aanbieden? En wat is de gedachte achter de titelselectie? Die lijkt tamelijk willekeurig: Spaanse auteurs, Amerikaanse maar zo te zien ook de biografie van Steve Jobs. Er wordt samengewerkt met één uitgeverij, dus ik neem aan dat die bepaald heeft welke titels er op die posters staan. Dus eigenlijk is het gewoon reclame voor de uitgever, want als het boek bevalt ga je het vanzelf kopen. Waarom hebben ze daar dan ondersteuning van de Catalaanse overheid bij gekregen?

Mijn middelbare-school-Spaans zegt dat de tekst op de posters geen Spaans is, maar Catalaans. En dan wordt die overheidssteun opeens een stuk geloofwaardiger. Het is gewoon een kwestie van cultuurpolitiek. Promotie van het Catalaans! Werkt beter dan een poster waarop staat: Lees eens een boek in het Catalaans. Wel slim dus, en ook innovatief op zijn eigen manier. Het zijn blijkbaar niet alleen titels in het Catalaans volgens de Digital Reader zitten er ook Spaanse titels bij. Maar toch: vooral goed voor de uitgever.

Ik word zelf eerlijk gezegd een stuk blijer van de actie van de Broward County Library in  Florida. Die bieden op het plaatselijke vliegveld gratis ebooks aan uit het publieke domein. Voor iedereen te downloaden, ook zonder bibliotheek-abonnement, via een QR code op een advertentie-scherm. Waarop ze gratis mogen adverteren van het vliegveld. Kost ze dus ook nog eens geen cent. Maar het heeft de bibliotheek wel internationale aandacht opgeleverd.

Ik broed al een poosje op de vraag hoe ik zoiets zou kunnen doen in de Airport Library. Technisch waarschijnlijk niet zo moeilijk, maar gezien de opdracht en het collectiebeleid van de bibliotheek iets ingewikkelder dan het lijkt. Iemand een idee?

De Zomerbibliotheek

Een superproject!! Een bibliotheek met een theater. Of eigenlijk is het een theatergroep die zijn tribune heeft gecombineerd met een bibliotheek.

Een zomerse bibliotheek in de open lucht, met een bijzondere boekencollectie over kunst, de zomer en het bos, gecatalogiseerd volgens de tijd die je nodig hebt om het werk te lezen. Hij is te vinden in Antwerpen en is gebouwd en wordt bespeeld door Comp.Marius. Het initiatief ligt dus niet bij een bibliotheek maar bij een theatergroep. Dit jaar alweer voor de tweede keer. Blijkbaar heeft het NRC er vorig jaar al over geschreven, ik kwam het vandaag pas tegen op Facebook.

Sommige praktische elementen uit onze strandbibliotheken komen hier ook weer terug, zoals “wat doe je als je een boek niet uit hebt” maar de nadruk ligt hier vooral op de kunst en minder op de ontspanning zoals op het strand. Alhoewel wij in het laatste jaar toch ook wel geprobeerd hebben om er wat meer kunst in te stoppen. Wat een mooie combinatie van theater en boeken is dit. Ik word er jaloers van….

Ze zoeken nog vrijwilligers, zó ver is Antwerpen niet, zal ik het wagen?

Wat leest Halbe Zijlstra?

Naar aanleiding van de column in het NRC waarin gemeld wordt dat het laatste boek dat de nieuwe staatssecretaris van cultuur gelezen heeft van Tom Clancy is, wees Ingmar mij op deze site: What is Stephen Harper Reading? 

De site hoort bij een initiatief van de schrijver Yann Martel (ja, die van Life of Pi). Stephen Harper is de minister-president van Canada en Martell stuurt hem sinds april 2007 elke twee weken een boek. Een door hem gesigneerd boek, met daarbij een brief waarin hij uitlegt waarom hij dit betreffende boek stuurt. Hij begon deze actie omdat hij Harper ooit ontmoette en geen hoogte van hem kon krijgen. Who is this man? What makes him tick? Hij leek niet erg geïnteresseerd in de aanwezige kunstenaars. But he must have moments of stillness. And so this is what I propose to do: not to educate—that would be arrogant, less than that—to make suggestions to his stillness. De titels en de brieven publiceert hij op deze website. Hij is inmiddels toe aan boek 92. De lijst met titels is zeer gevarieerd: Tolstoi, Agatha Christie, Voltaire, Sagan, Shakespeare en Coetzee maar ook De kleine prins en Max en de Maximonsters. Heel interessant om te zien. Martel krijgt heel af en toe een reactie, al is die zelden inhoudelijk, maar hij houdt vol. Er is zelfs een boek uitgegeven met zijn eerste 50 brieven aan Harper.

Zou zoiets ook voor Halbe Zijlstra te maken zijn? Want we kunnen wel misprijzend zeggen dat Clancy geen cultuur is, maar hij leest dus wel. Volgens eigen zeggen is lezen zijn hobby, naast luisteren naar Heavy Metal muziek. Nu is het zaak om hem duidelijk te maken dat lezen meer is dan een hobby: dat lezen je leven verrijkt, dat het je wereld groter kan maken, dat het leerzaam is en soms voor een welkome vlucht uit de werkelijkheid kan zorgen. 

Ik heb al eens een open brief aan de Minister-President geschreven, dus een brief naar de staatssecretaris moet zeker kunnen. Maar alleen een brief is dit keer niet voldoende, juist het actief toesturen van boeken vind ik zo’n mooi gebaar. Ik denk dat leestips van een militante bibliothecaris niet erg serieus genomen worden op het ministerie, daar hoort meer statuur bij. Maar hoe dan? Een schrijver met het kaliber, de toon en de gedrevenheid van Martell zie ik in Nederland niet zo snel. Maar misschien kunnen de gezamelijke openbare bibliotheken een poging wagen? Iets voor het SIOB? Of gewoon als “wilde'” actie? Heeft iemand tips? Qua actie maar ook qua titels?

Het NRC had vorige week al een leeslijst voor Marc Rutte, van onmisbare non-fictie boeken, als branche met leesbevordering zo hoog in het vaandel vind ik dat we een literaire lijst moeten maken. Wat vinden jullie?  Ik coördineer het een en ander graag…

Jongens lezen niet

…. althans, ze lezen een stuk minder dan meisjes. Over hoe dat komt verschillen de meningen maar belangrijker is: hoe verander je dat?

Bij de BBC heeft Gareth Malone onlangs een poging gedaan om daar verandering in te brengen. Malone werd bekend met het tv-programma The Choir waarin hij een onervaren groep jongens in 9 maanden omturnt tot een koor dat aan een internationale competitie meedoet. In het programma Gareth Malone’s Extraordinary School For Boys probeert hij in drie maanden het leesniveau van een groep 11-jarige jongens omhoog te krijgen. Niet omdat hij lezen als zodanig nou zo belangrijk vindt maar omdat hij het verschil in onderwijsniveau tussen jongens en meisjes wil verkleinen. Blijkbaar lopen jongens in Groot-Brittannië gemiddeld zes tot twaalf maanden achter op meisjes.

Zijn methode om de jongens aan het lezen te krijgen heeft onorthodoxe trekjes: hij laat ze elke dag hardlopen of in bomen klimmen zodat ze hun energie kwijt kunnen en hij laat ze een toneelstuk schrijven en uitvoeren om ze bewust te maken van de kracht van taal.   

Helaas heb ik alleen het laatste deel van de serie gezien: het deel waarin helemaal aan het eind (uiteraard) blijkt dat zijn methode vruchten heeft afgeworpen. Het niveau van alle jongens was gestegen: één jongen had zelfs een achterstand van ruim een jaar ingelopen. Het leverde mooie tv op: een soort kruising tussen X-factor en Supernanny: met tranen, drama en ook veel plezier. En betere leerlingen dus want daar ging het om.

Ben benieuwd welke lessen de directie van de school hieruit trekken: zijn de lesmethodes in het nieuwe schooljaar aangepast? En houden de jongens dit positieve gevoel vast of zakken ze gewoon weer terug? En wat voor lessen kunnen hier nog verder uit getrokken worden? Of blijft dit gewoon een leuk tv-programma en verder niks?

Er is wel onderzoek gedaan naar de verschillen in lezen tussen jongens en meisjes, maar ik ken geen praktische maatregelen die naar aanleiding daarvan getroffen zijn. En dat is toch raar eigenlijk. Om te beginnen maar eens een Nederlandse versie van dit programma? 

De afleveringen zijn niet meer terug te kijken via internet, maar er is wel nog een interview met Gareth Malone over het programma. Aardig om een idee te krijgen van zijn manier van praten en zijn aanpak.

get_footer() ?>