Tenaanval

Tenaanval

Over bibliothecarissen, bibliotheken, leesbevordering en soms over kunst

kinderboeken

All of the posts under the "kinderboeken" tag.

‘Miss Moore’ en de geschiedenis van het jeugdbibliotheekwerk

Een kinderboek over een jeugdbibliothecaris. Toen ik dat tegenkwam in een Amerikaans artikel over historische kinderboeken heb ik het meteen besteld. Want ooit zelf opgeleid tot jeugdbibliothecaris en dus geïnteresseerd in de geschiedenis van het vak was ik ook wel een beetje plaatsvervangend vereerd dat er een kinderboek over ‘ons’ geschreven was.

Het boek Miss Moore thought otherwise is een prentenboek over Ann Carroll Moore die de eerste echte jeugdbibliotheek van Amerika maakte in de nieuwe New York Public Library. Toen die in 1911 open ging was dat een sensatie omdat het de eerste bibliotheek was die echt op kinderen gericht was, ook in zijn inrichting, en waar kinderen nadrukkelijk welkom waren. Het leest als een soort sprookje: “Once in a big house in Limerick, Maine, there lived a little girl named Annie Carroll Moore.” Het beschrijft de gelukkige jeugd van een meisje dat door haar ouders gestimuleerd werd om te lezen maar opgroeide in een tijd dat vrouwen niet geacht werden te werken. Een van de weinige geschikte beroepen voor vrouwen was bibliothecaris vandaar dat ze in 1895 een bibliotheekopleiding ging volgen en na haar afstuderen jeugdbibliotheken ging opzetten in New York. Tot die tijd werden kinderen óf helemaal geweerd uit de bibliotheek óf mochten ze wel binnen komen maar mochten ze geen boeken lenen omdat men er niet op vertrouwde dat kinderen die ook onbeschadigd terug zouden brengen. Zij bracht daar verandering in. Ze liet kinderen hun naam in een groot zwart boek schrijven en een eed afleggen: When I write my name in this book I promise to take good care of the book I use at home and in the library, and to obey the rules of the library. Ja, ik vind dat schattig. En goed bedacht.

Moore ging actief de wijken in om contacten te leggen met o.a. scholen en ging in gesprek met kinderen op straat. Haar jeugdbibliotheken werden een groot succes. Ze maakte trainingen voor jeugdbibliothecarissen en gaf lezingen voor uitgevers en boekverkopers over waarom je kinderen geen zware, moralistische boeken moet voorzetten maar juist goed geschreven, fantasierijke boeken. Ze werd een ster en reisde vanaf de jaren 20 niet alleen de Verenigde Staten rond om lezingen te geven maar kwam ook naar Europa. Ze ging recensies van kinderboeken schrijven, voor vakliteratuur en voor kranten en werd zo nog invloedrijker.

Het boek over Miss Moore is (naar Nederlandse maatstaven) een beetje een suf boek , met quasi-naïeve illustraties en een tuttig toontje. En ik ben er nog steeds niet uit of ik dat toontje juist wel vind passen bij een boek over iemand uit de eerste helft van de twintigste eeuw of dat het juist heel storend is bij iemand die zelf het ‘goede kinderboek’ promootte. Maar misschien moet je het niet beoordelen als prentenboek maar als geschiedenisboek: achterin staat meer informatie over de geschiedenis van het jeugdbibliotheekwerk. Daar wordt ook nadrukkelijk vermeldt dat “Anne Carroll Moore DID NOT singlehandedly create the children’s library” want in 1887 werd er al de eerste speciale hoek voor kinderen in een bibliotheek gemaakt.

Daar staat ook “She had strong opinons about books and was never shy expressing them“. Ik begreep pas onlangs dat dit tamelijk eufemistisch is uitgedrukt. Want toen las ik een artikel over waarom het boek Goodnight Moon niet in de lijst staat van meest uitgeleende boeken aller tijden van de New York Public Library. Goodnight Moon is een prentenboekje van Margaret Wise Brown, bij ons meer bekend van het boekje over de Vijf brandweermannetjes. Het Goodnight Moon boek kwam uit in 1947 en ondanks het feit dat Anne Carroll Moore toen al ruim gepensioneerd was had ze nog steeds veel invloed op de collecties van de bibliotheek. Toen ze nog in de bibliotheek werkte had ze blijkbaar een stempel (!) met als tekst “NOT RECOMMENDED FOR PURCHASE BY EXPERT” en die gebruikte ze graag. Als de NYPL een boek niet kocht, dan kochten veel andere bibliotheken het ook niet. Moore had een duidelijke opvatting over wat goede kinderboeken waren en daar paste dat Goodnight Moon niet in. Dus schafte de NYPL het boek niet aan. Het werd een van de meest bekende Amerikaanse kinderboeken aller tijden, dus in 1972 kwam het uiteindelijk toch in de collectie. toen was Moore al meer dan 10 jaar dood. Maar toen werd het dus niet meer vaak genoeg uitgeleend om in de top 10 van meest uitgeleende boeken ooit terecht te komen.

Het is fascinerend om dat artikel te lezen want daarin wordt Anne Carroll Moore aan het einde van haar carrière beschreven als een ouderwetse, betuttelende bibliothecaris terwijl ze zich in het begin van haar loopbaan daar nou net tegen af zette. Maar dat maakt haar des te interessanter vind ik. En dat geeft de titel van het boek Miss Moore thought otherwise een net iets andere lading.

Naschrift 26 maart 17.45 uur: vandaag heb ik nog wat verder gelezen over Ann Carroll Moore (het is niet dat ik heel veel anders te doen heb…) en voor diegenen die meer willen weten hier nog twee andere interessante stukken: deze blog van een Amerikaanse jeugdbibliothecaris over de veranderende kijk op Moore en dit artikel in de New Yorker over Moore en de schrijver E.B, White. Het eerste lezend realiseerde ik me dat alle Amerikaanse bibliothecarissen Ann Carroll Moore waarschijnlijk kennen omdat ze bibliotheekgeschiedenis is en dat een onderdeel van de opleiding is. En dat ze ook echt veel betekend heeft voor het vak, maar zoals deze blogger schrijft  “ACM’s legacy hasn’t aged well“. En het artikel in de New Yorker is fascinerend omdat daarin beschreven wordt hoe Moore aan het einde van haar carrière probeert om nog één keer haar macht uit te oefenen en de schrijver en essayist E.B. White opjut om een kinderboek te schrijven. Als hij dan in 1945 eindelijk een kinderboek publiceert (Stuart Little) maar dat buiten haar om doet keert ze zich tegen hem. In dat artikel wordt ook het belang van Moore’s pionierswerk niet onderschat, met details als dat soldaten na de Eerste Wereldoorlog naar de NYPL kwamen om hun naam op te zoeken in het grote zwarte boek. Ze wilden hun eigen handschrift terug zien. Een teken uit de tijd dat de wereld nog onschuldig was. Tragisch.

Rupsje Nooitgenoeg geeft hoop

Dit jaar bestaat Rupsje Nooitgenoeg 50 jaar. Bij echte klassiekers heb je geen idee van tijd, ik wil ook niet weten hoe oud Pipi Langkous is. Maar Rupsje Nooitgenoeg wordt dus 50. Het is een wereldwijde klassieker en in dit filmpje legt Eric Carle uit wat volgens hem het succes van het boek is: “It is a book of hope. Children need hope.” Als zo’n kleine, onbelangrijke rups kan uitgroeien tot een mooie grote vlinder dan kan ik ook iets anders worden en de wereld veroveren zegt dit verhaal.

Ik vind het een mooie gedachte, want dat is wat boeken kunnen doen inderdaad. Zeker voor kinderen. En ik vind het een mooi filmpje, van die bijna 90-jarige Carle. Hij heeft er nog zin in zo te zien. In alles. Erg schattig hoe hij zit te stralen. Zijn laatste boek kwam uit in 2015 en hij heeft een museum (niet alleen over zijn eigen werk maar over kinderboeken in het algemeen), zijn eigen website met blog en hij zit op Facebook. Dus hoera voor Eric Carle en Happy Birthday Rupsje Nooitgenoeg. Nog vele jaren!

De Librarian of Congress is een jeugdbibliothecaris

Elke bibliothecaris die zijn vakliteratuur een beetje heeft bijgehouden weet dat in de Verenigde Staten vorige week een nieuwe Librarian of Congress is ingezworen. Dat is bijzonder want het is pas de 14e Librarian of Congress sinds 1800, het jaar waarop de Library of Congress werd opgericht. Maar dit keer is het extra bijzonder want het is voor het eerst een vrouw en niet alleen dat, Carla Hayden is een zwarte vrouw.

Er is van alles te zeggen over het historisch belang van deze benoeming en over hoe erg het is dat er nu pas een vrouw is benoemd op de belangrijkste post in de Amerikaanse bibliotheekwereld. Maar het enige wat ik hier nu wil doen is dit filmpje laten zien. Het is een extraatje dat hoort bij een portret dat PBS Newshour een paar dagen geleden uitzond. Ze praat hier over het favoriete boek uit haar jeugd. Leuk. Maar wat mij aan dit beeld meteen opviel is hoe ze dat boek vasthoudt. Daaraan kun je zien dat ze dat vaker gedaan heeft, ze is duidelijk gewend om een boek te showen. Wat blijkt: ze is een jeugdbibliothecaris! Het wordt in haar officiële cv niet genoemd, maar ze noemt zichzelf in dit fragment wel zo. Dus dan is het zo.

Wat fijn: de directeur van de op een na grootste bibliotheek ter wereld is een jeugdbibliothecaris! Ze is veel meer dan dat, ze heeft een indrukwekkend cv (bibliotheekdirecteur, voorzitter van de ALA, gaf les aan de universiteit) maar toch: een jeugdbibliothecaris. Vind ik leuk.

Overigens: haar voorganger kreeg veel kritiek omdat hij veel te weinig deed om de bibliotheek te digitaliseren. Hayden zit (sinds haar benoeming) op Twitter. En dat doet ze heel aardig. 

Vliegtuigen en leesbevordering

JetBlue

Deze boekenautomaat werd afgelopen zomer door JetBlue geplaatst in een wijk in Washington DC. JetBlue Airways is een Amerikaanse low-fare luchtvaartmaatschappij. Al sinds hun oprichting proberen ze een ander, persoonlijker beeld van vliegen te creëren.  We set out in 2000 to bring humanity back to the skies, when we noticed a lack of compassion, a missing human touch, in the air travel experience. Ze maken daarom nogal veel werk van hun Corporate and Social Responsibility.

Dat klinkt niet alleen mooi maar ze doen er ook echt iets aan: in 2011 zijn ze een leesbevorderingsprogramma begonnen, Soar with Reading, a program designed to inspire kids’ imaginations to take flight through reading. Uit onderzoek was gebleken dat in wijken met lage inkomens er gemiddeld maar één geschikt boek per 830 kinderen beschikbaar was en dat maar 25 procent van alle kinderen die van school afkwam kon lezen op het juiste niveau. De afgelopen jaren zijn er op verschillende manieren boeken gedistribueerd, de nieuwste actie is dus deze boekenautomaat. Hiervoor heeft JetBlue de samenwerking gezocht met een uitgeverij. Ze hebben drie van dit soort machines neergezet, eentje bij het Leger des Heils, eentje bij een supermarkt en bij een kerk. Op plekken waar de doelgroep veel komt dus. Er zitten 12 verschillende titels in de machine en er komen elke twee weken verse titels bij. Kinderen kunnen de boeken gratis meenemen en de ouders kunnen zich aanmelden om via sms tips te krijgen over voorlezen en nieuwe titels. Daar is dus goed over nagedacht, ze hebben niet zomaar een zooi oude boeken ergens neergezet.

Mooie actie hoor.

Nogmaals Guus Kuijer en Tonke Dragt (in de Airport Library)

Het team van Schiphol TV is afgelopen week naar de tentoonstelling in de Airport Library komen kijken. Naar de diverse vertalingen van ‘Het boek van alle dingen’ van Guus Kuijer en ‘Brief voor de koning’ van Tonke Dragt.

Ze hebben een leuk filmpje gemaakt, dat een goed beeld geeft van de tentoonstelling. En waar Guus Kuijer zo te zien een paar nieuwe lezers aan heeft overgehouden. Fijn om te zien dat het werkt, dit soort promotie bij een internationaal publiek.

Nogmaals Guus Kuijer en Tonke Dragt (in de Airport Library)

Het team van Schiphol TV is afgelopen week naar de tentoonstelling in de Airport Library komen kijken. Naar de diverse vertalingen van ‘Het boek van alle dingen’ van Guus Kuijer en ‘Brief voor de koning’ van Tonke Dragt.

Ze hebben een leuk filmpje gemaakt, dat een goed beeld geeft van de tentoonstelling. En waar Guus Kuijer zo te zien een paar nieuwe lezers aan heeft overgehouden. Fijn om te zien dat het werkt, dit soort promotie bij een internationaal publiek.

Verhalen uit de Airport Library #18 Jip & Janneke

DSC01751In het kader van het promoten van Nederlandse kunst en cultuur (een van de doelen van de Airport Library) heeft het Nederlands Letterenfonds in de bibliotheek een tentoonstelling ingericht over Jip en Janneke. Annie M.G. is tenslotte onderdeel van de Canon van Nederlandse geschiedenis. Er werd gekozen voor Jip en Janneke omdat bij veel vertalingen de tekeningen van Fiep Westendorp worden gebruikt, dus die boeken zijn heel herkenbaar.

En dat was een hele goede keuze, dat bleek al tijdens het inrichten. Je haalde de Nederlanders onder de voorbijgangers er zo uit: dat waren namelijk al die mensen die begonnen te glimlachen zodra ze een van de (pas half ingerichte) vitrines zagen. Of die al meteen begonnen met commentaar leveren. Foto’s van de tentoonstelling zie je hier.

Leuk om al die verschillende vertalingen te zien, grappig dat in de meeste edities Jip en Janneke ook allitererende namen hebben. Behalve dan in die ene Engelse vertalingen waar ze Bob and Jilly heten. Klinkt meteen heel suf.

Het klapstuk van de tentoonstelling is natuurlijk het Jip en Janneke huis: een pop-up boek met allemaal kleine frutseltjes om mee te spelen. Zooo leuk…

Geschiedenis toegankelijk maken

Charles Dickens die in een Morrissey-achtig lied over zijn eigen leven zingt. Weet niet of dat nou echt recht doet aan Dickens, maar geestig is het wel. Ben alleen wel bang dat elke keer als ik ergens de naam Dickens lees, ik vanaf nu die rondslingerende gladiool in zijn hand zie. Maar ik weet nu ook dat Dickens opgroeide in een countryhouse dat op zijn 10e verkocht moest worden omdat zijn vader in de gevangenis belandde. Dus ik heb er wel iets van opgestoken…

En dat is precies de bedoeling. Dit liedje komt uit een tv-serie voor kinderen over geschiedenis, gebaseerd op Horrible Histories, een Britse serie kinderboeken over geschiedenis. They are designed to engage children in history by presenting the unusual, gory, or unpleasant aspects in a tongue-in-cheek manner in contrast to the formality of lessons taught in school. Die kinderboeken werden zo’n enorm succes dat er een heel bedrijf omheen gebouwd is dat zich bezig houdt met spelletjes, tv-series, tijdschriften en zelfs een theaterstuk. Ze beperken zich ook niet meer tot alleen geschiedenis, maar schrijven over een breed scala aan onderwerpen. Een aantal van de boeken zijn in het Nederlands vertaald in de serie Waanzinnig om te weten.

Heel populariserend al die boeken, maar ’t werkt wel. En het klopt ook. Die gladiool van Dickens is niet toevallig, want Morrissey stond in het oorspronkelijke clipje van This Charming Man ook met een gladiool te zwaaien. En het liedje van Dickens eindigt ook vast niet toevallig met de zin Heaven knows I’m miserable now….  Op het Youtube kanaal van de Horrible Histories staat een groot aantal liedjes, en daar zitten een paar erg leuke filmpjes bij, zoals de Vikingen, die als Simon en Garfunkel heel zijig door een bos lopen of de Griekse filosofen die als de Monkees rondhuppelen.

Nog een leuke tip voor een muziekkwis, raad het origineel, misschien?

Leesbevordering gekoppeld aan sport

r
De eerste keer dat ik over de actie van de directeur van die school in Wrightsville, Pennsylvania las vond ik het wel een mooie stunt, een knap staaltje leesbevordering. Hij beloofde zijn leerlingen namelijk om op het dak van de school te gaan slapen als het leesdoel van de school bereikt was.

Mooi die betrokkenheid, goed voorbeeld en zo. Maar toen ik het artikel nogmaals las en wat doorklikte kreeg ik er een steeds raarder gevoel bij. Waar gaat het precies over? De school doet mee aan een leesbevorderingsprogramma van een baseballclub waarbij kinderen aan baseball gerelateerde prijzen kunnen winnen. Als ze één boek lezen maken ze kans op een kaartje voor een wedstrijd, bij twee boeken krijgen ze een Kids Meal coupon en bij drie boeken krijgen ze cheering sticks. Hartstikke leuk van die club dat ze zo’n programma opzetten. Heel goed dat ze maatschappelijke betrokkenheid tonen. Het programma is een groot succes, er doen al 50 scholen aan mee met 19.000 leerlingen. Dat zie ik Ajax nog niet doen…

Maar waarom dan die kriebels bij die actie van die directeur? Ik weet het niet precies. Misschien omdat ik een jeugdbibliothecaris ben die vindt dat lezen geen wedstrijd is? Dat het gaat om wát je leest en wat je daar van opsteekt en niet om hoeveel je leest? Misschien is het omdat ik te Nederlands ben en vind dat ieder kind even belangrijk is? En waar je winnaars hebt zijn ook verliezers en daar ligt de sympathie van Nederlanders nou eenmaal snel. Omdat ik het zo’n niksig doel vind? Wat is één boek lezen nou? Of gewoon omdat ik niks met sport heb?

De directeur heeft beloofd dat als de kinderen van zijn school samen 2000 boeken gelezen hebben voordat de York Revolution zijn eerste wedstrijd speelt, op 18 april, dat hij dan op het dak gaat slapen. En dat als ze hun eerste wedstrijd winnen hij op het dak blijft slapen, net zo lang totdat ze verliezen.  Het  is waarschijnlijk dat competitie element dat me dwars zit. Dat zit ook in de leesprogramma’s die wij in onze Nederlandse bibliotheken gebruiken, maar minder nadrukkelijk.

Aan de andere kant: dat slapen op het dak is een uitdaging die de directeur heeft aangenomen van een stelletje third-graders, dus dat is wel weel stoer. En het lijkt me ook wel een leuke school, afgaand op alle leuke dingen die ze organiseren. Maar dat competatieve he, dat is me toch te Amerikaans….

Bibliotheek kinderkwis

Mijn vraag vorige week naar Nederlandse kinderboeken waar een bibliotheek of een bibliothecaresse een rol speelt heeft voor tamelijk veel reacties gezorgd. Onder andere dankzij Ingmar, die ook als allereerste reageerde met een hele goeie suggestie.

Omdat er nu opeens zowel op mijn blog als via twitter gereageerd wordt zet ik hier even alle titels die tot nu zijn binnen gekomen bij elkaar. Voor het overzicht. Voor alle duidelijkheid: ik zoek boeken van oorspronkelijk Nederlandse schrijvers waarin een bibliotheek of een bibliothecaresse een rol speelt. Dus het stripverhaal dat je hierboven ziet telt niet, want dat is Amerikaans en boeken over boeken (zonder bibliotheek) mogen ook niet meedoen.

Deze boeken voldoen dus wel aan alle voorwaarden:

1. De tuinen van Dorr van Paul Biegel

2. Het geheim van de klokkenmaker, of De tijd zal het leren van Tonke Dragt

3. Het geheim van de Haspelnap : twee kinderen op avontuur in Amersfoort van Karin Horst, etc.

4. De heks van de bibliotheek van Christien Boomsma

 5. De behekste bibliotheek van Bies van Ede

6.  Een bus vol avonturen van Freddy Hagers (1953)

7. Torenhoog en mijlenbreed van Tonke Dragt

8. Aan de andere kant van de deur van Tonke Dragt

9. Lenie komt weer thuis van Cok Grashoff (toevoeging 3/12/12)

En er zit blijkbaar een hele serie boeken aan te komen waarin een bibliotheek een rol speelt, maar die is nog niet verschenen, dus die telt niet. Ja, ja ik ben een hele strenge  bibliothecaresse….

Iemand anders nog een suggestie? Ik zal alle nieuwe titels die binnenkomen toevoegen aan het lijstje hierboven. Mits ze door de selectie komen natuurlijk 🙂

get_footer() ?>