Tenaanval

Tenaanval

Over bibliothecarissen, bibliotheken, leesbevordering en soms over kunst

collectie

All of the posts under the "collectie" tag.

Wat je nog meer in een bibliotheek kunt lenen behalve een boek

.. als je in de Verenigde Staten woont dan. Daar kun je in veel bibliotheken ook andere dingen lenen dan boeken. En dan bedoel ik geen dvd’s of speelgoed, maar bakblikken, gereedschap of muziekinstrumenten. Bij die drie voorbeelden kun je nog redelijk eenvoudig een verklaring verzinnen, maar bij promdresses, cowbells en rocks heb ik daar meer moeite mee. Dat ligt ongetwijfeld aan mij want die Amerikanen hebben daar vast een heel goede, praktische reden voor. Amy Shaw heeft de meest bijzondere dingen verzameld en ik neem haar overzicht hier graag over.

Fascinerend vind ik dat altijd, ik schreef eerder over die bibliotheek met de bakblikken. In Nederland doen we dit soort dingen volgens mij nauwelijks. Het enige wat me te binnen schiet is de bibliotheek van Muiden, die leende ooit verkleedkleren voor kinderen uit. Geen idee of ze dat nog doen. Maar dit is in elk geval een mooi lijstje.
unusual things

Hoe de Airport Library Nederlandse cultuur promoot

Artikel geschreven voor META 2015/2,  vakblad voor de informatieprofessional in Vlaanderen. Dit is een deel van een groter artikel over de Airport Library, het hele artikel is hier te lezen. (pdf)

De gedachte achter de Airport Library in zijn huidige vorm is altijd geweest om reizigers kennis te laten maken met Nederland. Om die miljoenen passagiers die op Schiphol moeten wachten op hun volgende vlucht een vleugje Nederlandse cultuur te laten snuiven. Om ze te laten zien dat AMS meer is dan alleen een afkorting voor een vliegveld maar dat bij dat vliegveld een heel land hoort met zijn eigen cultuur en een eigen geschiedenis.

Vanaf het moment dat er zekerheid was over de komst van de Airport Library werd ik verantwoordelijk voor de inhoudelijke kant van de bibliotheek: ik heb de collectie samengesteld (die behalve uit boeken ook bestaat uit iPads met filmpjes en muziek) en ik organiseerde de tentoonstellingen: digitale fototentoonstellingen en kleine tentoonstellingen in vitrines.

De collectie van de Airport Library is onderverdeeld in een aantal thema’s: architectuur, fotografie, design, kunst, geschiedenis, literatuur, muziek  en Amsterdam. Dat laatste is geen cultureel thema, maar dat leek ons voor de herkenbaarheid van de bibliotheek wel zinvol. De andere thema’s zijn gekozen omdat het gebieden zijn waar Nederland op dit moment iets te betekenen heeft of in het verleden heeft betekend. Dat vergroot de kans dat reizigers iets herkennen. In de collectie zitten boeken over bijvoorbeeld Rembrandt, Van Gogh en Rietveld maar ook over Mecanoo, Marcel Wanders en Anton Corbijn. Het onderdeel ‘literatuur’ bestaat uit boeken van Nederlandse (en enkele Vlaamse) auteurs in vertaling. In samenwerking met het Nederlands Letterenfonds is er een collectie opgebouwd van vertalingen in meer dan 32 verschillende talen. De meeste bezoekers hebben niet voldoende tijd om een heel boek uit te lezen (behalve bij stakingen of andere calamiteiten) maar de bedoeling van deze verzameling is om mensen op een idee te brengen en om te laten zien dat Nederlandse literatuur ook vertaald is. De rest van de collectie is in het Engels, omdat Engels de  internationale luchtvaarttaal is. Er is ook een kleine collectie kinderboeken en strips, van Nederlandse auteurs en illustratoren uiteraard. Voor het onderdeel muziek heeft de Centrale Discotheek in Rotterdam muziek verzameld rondom thema’s als “winnaar van de Edison Award” of “Nederlandse artiesten die op 1 hebben gestaan in de Amerikaanse Top 100”. Die muziek was via de iPads te beluisteren.

Niet alleen bij muziek, ook bij andere onderdelen van de collectie heb ik me laten adviseren. Ik ben behalve bibliothecaris ook kunsthistoricus maar mijn kennis van bijvoorbeeld Nederlandse fotografie is beperkt dus maakte ik graag gebruik van de ervaring van het Nederlands Fotomuseum. Ook bij de tentoonstellingen heb ik vertrouwd op de expertise van de deskundigen: ik benaderde zelf musea of instanties (bijvoorbeeld het Anne Frank Huis of het Stadsarchief Amsterdam) met een verzoek om samenwerking. Bij het inrichten van de tentoonstelling kregen de musea vervolgens de vrije hand: zij weten immers het beste hoe ze hun eigen collectie onder de aandacht willen brengen.

Bij het selecteren van de boeken voor de collectie heb ik geprobeerd me te verplaatsen in de bezoekers. Ik ging er van uit dat het merendeel van de mensen per toeval bij onze bibliotheek terecht komen en ze niet persé geïnteresseerd zijn in Nederlandse cultuur. Ze moeten dus verleid worden om van de bibliotheek gebruik te maken. Dat betekent dat boeken er aantrekkelijk uit moeten zien: ze moeten een herkenbaar omslag hebben of anderszins intrigeren zodat mensen nieuwsgierig gemaakt worden. Overigens heeft de bibliotheek door de jaren heen een klein vast publiek gekregen: er zijn reizigers die regelmatig op Schiphol moeten overstappen en dan een paar uurtjes in de bibliotheek gaan zitten. Niet persé vanwege de collectie maar ook omdat ze er rustig kunnen werken: er staat een grote leestafel met stopcontacten voor laptop en telefoon en er is gratis wifi, zoals overal op het vliegveld.

We hebben maar beperkt zicht op hoe mensen reageren op onze bibliotheek: de Airport Library is 24 uur per dag toegankelijk en er is gemiddeld anderhalf uur per dag een bibliothecaris aanwezig. Uit de reacties die de bibliothecarissen krijgen en uit ons gastenboek blijkt dat bezoekers de bibliotheek zeer waarderen: eindelijk een niet-commerciële plek waar je rustig kunt zitten te midden van alle hectiek. Mensen zijn verrast een bibliotheek aan te treffen en staan open voor wat daar te vinden is. We zien bezoekers diep verzonken in een boek over Nederlandse kunst of urenlang luisterend naar Nederlandse muziek. Mensen gaan als ze thuis zijn op zoek naar de boeken die ze op Schiphol gezien hebben en ik weet van zeker één uitgever die door onze collectie op het idee gebracht werd om een Nederlands boek te vertalen. Dus met die mensen hebben we ons doel bereikt: het promoten van Nederlandse kunst en cultuur.

Verhalen uit de Airport Library #19 Mission accomplished

Dit is mijn 500e blogpost. Zo’n jubileumpost wilde ik niet verspillen aan iets middelmatigs dus was ik al een poosje op zoek naar een goed onderwerp (het feestje bewaar ik voor de 501e blogpost) en nou viel die vanavond opeens zomaar in mijn schoot. Want op Twitter zag ik zojuist deze tweet voorbij komen:

twitterknip

Daar werd ik erg blij van, want die tweet verwees naar een stuk dat vier weken geleden verscheen over de Airport Library. Een stuk van een tevreden gebruiker, een stuk waar ik nogal van moest blozen, want het beschrijft precies waar het ons met die Airport Library om te doen was. De schrijver past precies in de doelgroep: Re-routed after a missed connection, I was a typical user: I had time to kill but no local currency to burn, I wasn’t in Holland for Holland’s sake but was prepared to learn something about the nation surrounding this “hub”.

Vervolgens beschrijft hij hoe aangenaam verrast hij is door de bibliotheek en de collectie. Hij gaat heel inhoudelijk in op een paar titels en sluit af met: Well done, Dutch government, your sly propaganda exercise has persuaded me that Holland is more liberal than the UK, and that after neoliberalism there is… liberalism.

Van dat verhaal ben ik paar dagen ontzettend blij geweest en ik heb me er suf over getwitterd en gefacebookt. En nu blijkt de bibliotheek niet alleen effect te hebben gehad op die ene Britse reiziger, maar dat naar aanleiding van dat stuk iemand in New Hampshire opeens Multatuli wil lezen…

mrstsk

Hoera! Dat is precies de bedoeling van de bibliotheek: om Nederlandse kunst en cultuur te promoten bij reizigers die wel op Schiphol zijn maar niet naar Nederland gaan. En ik ben blij dat die bedoeling over komt.

Overigens is de afdeling Nederlandse literatuur in Engelse vertaling voor een groot deel afkomstig van de American Book Center, die hebben voortdurend een kleine maar mooie collectie Nederlandse literatuur op voorraad. Met onder andere ook Multatuli, een van de titels die ik onmisbaar vind in de collectie. Net als The Twin van Gerbrand Bakker.

De schrijver van dat mooie stuk over de Airport Library is trouwens een Britse kunstenaar die in Japan werkt en woont, vandaar zijn interesse in Multatuli waarschijnlijk. In elk geval vind ik dit een mooie opsteker, een bewijs dat de Airport Library zijn doel bereikt.

Verhalen uit de Airport Library #9 Over het binden van boeken

DSC00751De boeken in de Airport Library werden tot voor kort niet gebonden. Sommige mensen zien dat als iets heel vernieuwends maar dat begon eigenlijk als noodgreep.

We hadden erg weinig tijd voor het opzetten van de bibliotheek: half maart kregen we groen licht en in juni moesten we open. Voor een gewone openbare bibliotheek betekent dat een ritje (of twee) naar de NBD maar dat was in ons geval geen optie, gezien de doelstelling en de doelgroep van de Airport Library. Boeken in het Engels over Nederlandse kunst en cultuur en Nederlandse literatuur in vertaling staan nou eenmaal niet in grote getale in Leidschendam in het magazijn. Ik had mijn handen vol aan het verzamelen van het materiaal (niet alleen boeken maar ook filmpjes voor op de iPads waarvan toen nog bijna niemand wist hoe dat zou werken) dus de gedachte aan hoe het in de kast moest komen kwam pas later op. We hebben er toen heel even over gedacht om de boeken te laten binden, maar dat leek zoveel tijd te kosten dat we daar maar van af hebben gezien. En waarom zouden we dat eigenlijk doen? Da’s toch zonde van die mooie boeken?

Nou, daar zijn we dus achter gekomen, waarom je dat moet doen….

Omdat ze héééél erg snel slijten als je dat niet doet. Zeker in een bibliotheek die 24/7 open is en waar de kasten niet van een officiële bibliotheekleverancier komen. Prachtige kasten hoor, maar zonder goede boekensteunen zodat de boeken steeds omvallen. Zeker die zware kunstboeken. En als de ruggen niet na een paar maanden uitscheuren gaan de hoekjes wel stuk. En boeken met een stofkaft zien er erg saai uit als je die stofkaft eraf haalt omdat ie gescheurd is. Dus sinds dit jaar laten we alle nieuwe kunstboeken binden bij de NBD. Die daarmee een bijdrage in natura aan de Airport Library levert, waarvoor hartelijke dank.

DSC01521 Het kan nooit kwaad om bestaande structuren en gebruiken ter discussie te stellen. Maar een van de lessen die we hiervan geleerd hebben is: het heeft zin om je boeken te laten binden en het is geen zonde van je geld. Tenminste, als je collectie langer dan een paar maanden moet mee gaan.

Bijzondere collectie

Deze verzameling bakblikken kwam ik tegen op een blog over het Amerikaanse Middenwesten. Geen bibliotheekblog maar een blog over de mooie dingen van het platteland. De bakblikken worden uitgeleend door de openbare bibliotheek van Atkinson, Nebraska.

Volgens de schrijfster van het blog komen dit soort verzamelingen in meer bibliotheken op het platteland voor. Since most of these towns don’t have big box superstores nearby, I can imagine it’s very handy. I can also appreciate the idea of not forking over $12 to create a never-gonna-make-it-again fire truck cake.

Ik zie het mezelf nog niet doen, cakevormen uitlenen, maar in de Verenigde Staten is er een grotere traditie van enorme taarten bakken dan in Nederland. En als ik zie wat voor kleinschalige diensten ze in deze bibliotheek nog meer aanbieden dan past dit daar prima in.

Ze hebben meer dan 100 vormen en je mag ze drie weken lenen. Lang genoeg om een mooie verjaardag mee te vieren lijkt me.

Wat doet de bibliotheek aan Kerstmis?

Een kerstboom in de uitlening, een kerstkaart naar relaties en eventueel een widget op de website? De New York Public Library pakt dat anders aan.

Onder de titel Finding Jesus at NYPL: a research guide wordt op de website uitgelegd welke bronnen er over Jezus te vinden zijn in de bibliotheek. Verwijzingen naar de bijbel en de koran uiteraard, maar ook naar achtergrondliteratuur over het Romeinse rijk, over de taal die Jezus sprak, over zijn moeder Maria en over zijn wederopstanding. Mét verwijzingen naar de catalogus. De lezer wordt gewezen op de Digital Gallery van de NYPL waar afbeeldingen te vinden zijn waar Jezus op voorkomt en op de speciale collectie Judaica. Maar er wordt ook gewezen op de boeken over de geschiedenis van het christendom, een verzameling gospelmuziek en op romans waarin de persoon van Jezus voorkomt.

Eenvoudig en effectief wordt zo weer eens duidelijk gemaakt waar de bibliotheek ook alweer goed in is. Mooi vind ik dat.

Bovenstaande afbeelding is overigens van de website van de KB.

Cabin crew, take your seats

Het is bijna zo ver: de Airport Library is bijna klaar voor de opening. Over hoe het zo kwam schreef ik al eerder, nu het op uitvoering aankomt heb ik me bezig gehouden met de collectie. Dat betekent dat ik de afgelopen maanden op bezoek ben geweest bij diverse Amsterdamse musea en o.a. de Koninklijke Bibliotheek en het Amsterdams Bureau voor Toerisme om te praten over een mogelijke bijdrage aan de Schipholbibliotheek. Iedereen reageerde positief en bijna iedereen wilde meedoen, al kon de een meer bijdragen dan ander. Niet iedereen had boeken of catalogi in het Engels en niet iedereen kon filmpjes ter beschikking stellen; of omdat ze geen Engelse filmpjes hadden óf omdat filmpjes niet rechtenvrij waren. Want in de Airport Library staan niet alleen maar boeken, maar kun je op iPads ook filmpjes bekijken over Nederlandse kunst en cultuur. Er komt ook een TankU, zodat er zelfs filmpjes gedownload kunnen worden.

Ik heb niet alleen gepraat met musea en instellingen maar ik ben ook naar boekhandels geweest om erg cultureel te shoppen. Het grootste deel van de collectie bestaat uit Nederlandse literatuur in vertaling. Het Nederlands Letterenfonds heeft zijn archief geplunderd en ons dozen vol boeken gestuurd: o.a. Anna Enquist in het Spaans, Jan Wolkers in het Fins en Jan Terlouw in het Vietnamees. Het uitpakken van die dozen was een waar feest, maar ook een puzzel, want het verschil tussen Tsjechisch, Servisch en Hongaars zie ik niet in één oogopslag. Al die boeken heb ik gesorteerd en ook nog eens (heel old skool) gestempeld. De collectie is nog lang niet af, met name bij de filmpjes kunnen we nog heel wat aanvulling gebruiken. Maar het begin is er. Vorige week zijn we begonnen met inrichten maar omdat de techniek ons een beetje in de steek liet zijn we niet zo snel opgeschoten als we wilden. Morgen ga ik weer terug en ik neem aan dat dan alles het doet.

De Airport Library ligt aan de Holland Boulevard, naast het Rijksmuseum, dus als je deze zomer nog gaat vliegen kun je even een kijkje komen nemen. En als je niet gaat vliegen kun je op ons weblog alle details nog eens nalezen.

De bibliotheek als doorgeefluik

De laatste tijd is er in de museumwereld enig rumoer rondom de vermeend populistische benadering van sommige musea. Rijksmuseumdirecteur Wim Pijbes kreeg kritiek op de tekstbordjes die hij maakte bij  een tentoonstelling van topstukken uit de gouden eeuw: beetje plat en overbodige informatie.

Het Tate Modern bestaat nu tien jaar en heeft in die periode 45 miljoen bezoekers getrokken en een heel nieuw publiek laten kennis maken met moderne kunst. The independent schrijft daarover: The highbrows thought it was very serious. The lowbrows thought it was boring or ludicrous. But we have changed all that. Het lijkt me dat niemand daar tegen kan zijn, maar ook bij het populariserende beleid van Tate Modern worden langzamerhand (kleine) kanttekeningen gezet: verliezen ze de kunsthistorische context niet teveel uit het oog? Ook daar is niks tegen lijkt me. 

Wat me de laatste tijd wel bezig houdt is het verschil met de bibliotheekwereld. Daar is het tegengestelde aan de hand: bij ons krijg je geen kritiek als je te populair bent maar juist als je niet populair genoeg bent. Als je geen retail doet, je uitleningen niet (liefst spectaculair) stijgen ongeacht wát je precies uitleent en je lezingen niet minimaal X bezoekers trekken.

Laat ik vooropstellen dat ik niks tegen popularisering heb en ik wil ook heel graag dat zoveel mogelijk mensen gebruik maken van de bibliotheek, maar niet ten koste van alles. En ja we werken met belastinggeld en natuurlijk moet dat zo goed mogelijk besteed worden, maar ik zou wel eens een discussie willen over wat dat “zo goed mogelijk” dan precies inhoudt. Gaat dat alleen maar over aantallen en niet over inhoud en niveau? Dat lijkt me wel erg plat. Afrekenen op cijfers is het simpelst maar sinds wanneer is simpel doorslaggevend? Het doel van de bibliotheek was toch lezen, leren en informeren? Met de nadruk op de thema’s Digitale bibliotheek, Collectie Nederland, Mediawijsheid en  Lezen en leesbevordering? Klinkt erg inhoudelijk, komt geen cijfer aan te pas.

En natuurlijk wil je met al die programma’s een zo groot mogelijk publiek bereiken, maar dat grote publiek is niet het doel, een zo goed mogelijk programma is het doel. Om bij de vergelijking met de musea te blijven: ik vermoed dat het Rijksmuseum een record aantal bezoekers zou trekken als ze een tentoonstelling zou organiseren rondom het werk van Ans Markus, zeker als ze daarbij de Libelle als mediapartner zouden aantrekken. Maar dat doen ze niet omdat Ans Markus niet voldoet aan de normen van het Rijksmuseum. Het Rijksmuseum houdt vast aan zijn eigen normen en waarden en probeert op een andere manier aan een groter publiek duidelijk te maken wat er zo bijzonder is aan het portret van Maria Trip. Bibliotheken proberen hun collectie beter onder de aandacht te brengen door het materiaal aantrekkelijker neer te zetten en de keuze te vergemakkelijken, maar dat is buitenkant. We doen erg weinig aan de inhoud. Als een boek (of een rubriek, of een schrijver) niet wordt uitgeleend schrijven we het af. Maar het is ooit aangeschaft met een reden, omdat we dachten dat het interessant zou zijn. Waarom proberen we dan niet om dat duidelijker te maken? En ik snap ook wel dat het gemakkelijker is om een tentoonstelling van 30 schilderijen toe te lichten dan om een hele bibliotheekcollectie aan de man te brengen, maar we proberen het niet eens. Openbare bibliotheken gaan erg passief met de inhoud om. We zien onszelf als doorgeefluik. Als schuiver van boeken, zonder enige waarde toe te voegen. Waarom? Zijn we daar te lui voor? Of te dom? Of te bescheiden? Of zijn we bang dat onze neutraliteit daarmee in het gedrang komt? Waarschijnlijk een combinatie van al die factoren.

En dat is jammer want ik denk dat we daarmee een heel potentieel laten liggen. Als we die rol goed zouden oppakken zouden we denk ik veel meer gebruikers trekken dan met de zoveelste ledenwerfactie of nieuwe inrichting. In Museumland wordt al langer gediscussieerd over welke kant het op moet: pretpark of pantheon, speelplaats of schatkamer, populair of elitair. Kunnen we zo’n discussie ook niet eens beginnen voor de bibliotheekwereld?

get_footer() ?>