Tenaanval

Tenaanval

Over bibliothecarissen, bibliotheken, leesbevordering en soms over kunst

catalogus

All of the posts under the "catalogus" tag.

Hoe het vak uit de branche verdween

Het waren twee heel verschillende dingen die me aan het denken zetten. Of eigenlijk drie. Het begon met een opmerking naar aanleiding van een artikel dat ik had getwitterd over waarom president Trump een privé-bibliothecaris nodig heeft (een leuk artikel, lees het vooral). Naar aanleiding daarvan was ik opeens aan het uitleggen wat het verschil is tussen een classificatie- en een plaatsingssysteem. En terwijl ik twitterde dat meneer Goossens (docent Documentaire Informatiesystemen) trots op me zou zijn schoot me een opmerking van een collega-directeur te binnen die onlangs over een van de huidige bibliotheektrainingen zei dat het een waardeloze opleiding was want “daar leren ze titelbeschrijven”.

Toen realiseerde ik me waarom ik mij steeds zo opwind over het verdwijnen van de bibliothecaris uit de bibliotheek: omdat dit soort basiskennis van het vak uit de branche dreigt te verdwijnen als we niet oppassen. En ja dat is erg. Nee, zeker niet iedereen die in een openbare bibliotheek werkt hoeft te kunnen titelbeschrijven. En nee, ook niet iedereen hoeft te weten hoe je een catalogus opbouwt of hoe je de IFLA regels voor de ISBD toepast. Maar er moeten in elke organisatie een paar mensen zijn die dat wel weten. Die van de hoed en de rand weten. En niet omdat iemand ze snel even de grote lijnen heeft uitgelegd maar omdat ze echt weten waar ze het over hebben. Het hoeven geen specialisten te zijn, die zitten bij de NBD en de KB. Maar in je eigen organisatie heb je mensen nodig die met die specialisten kunnen praten en die ze kritisch kunnen volgen. Is dat een dagtaak? Nee zeker niet, althans niet in de gemiddelde openbare bibliotheek, maar het is wel een belangrijke taak. Dat geldt niet alleen voor titelbeschrijven maar ook voor andere basis bibliotheekprincipes. Wat is het verschil tussen een trefwoord en een hoofdwoord? En tussen een trefwoord en een classificatienummer? Waarom is Siso een classificatie- én plaatsingssysteem en Pim alleen een plaatsingssysteem? En waarom is het ene wel of niet beter dan het andere? Allemaal heel erg on-sexy vragen. En je stelt ze zeker niet elke dag en zelfs niet elk jaar; maar dat maakt ze niet minder belangrijk, want principieel. Omdat we het over dat soort principiële dingen nog maar zelden hebben in de openbare bibliotheekwereld (want hoera, NBDbiblion regelt dat voor ons) realiseren veel mensen in de branche zich niet welke systemen en structuren de grondslag vormen van het bibliotheekwerk. Dát er überhaupt meer systemen zijn dan je op het eerste gezicht ziet. Met als gevolg dat als er eens een discussie over gevoerd moet worden dat al snel wordt afgedaan als geneuzel “want waar hebben we het eigenlijk over?”. Inderdaad: jij weet niet waar deze discussie over gaat maar dat wil niet zeggen dat het niet belangrijk is.

Voor alle duidelijkheid: ik had een hekel aan het vak Documentaire informatiesystemen. Ik vond het ontzettend saai en ik zag er absoluut het nut niet van in. Net zoals ik ook niet begreep waarom meneer Van Nistelrooij zo enthousiast werd van het uitleggen van het UDC. Al was dat enthousiasme wel heel aandoenlijk. Maar ik was 18 toen en het personeelsbestand van openbare bibliotheken bestond voor meer dan de helft uit mensen met een bibliotheekopleiding. Tijdens werkoverleggen, of zelfs tijdens koffiepauzes, werd er soms eindeloos gediscussieerd over de catalogus, over trefwoorden en over wel of geen dubbelplaatsing. Bij dat soort discussies haakte ik meestal snel af. Dat mocht, want ik was de jeugdbibliothecaris dus ik had een andere taak. Maar ik snapte de discussie wel en ik kon (als het moest) ook meepraten want er was genoeg blijven hangen van wat ik op de bibliotheekacademie had geleerd. Als over 20 jaar de laatste mensen met pensioen gaan die nog een klassieke bibliotheekopleiding hebben gehad is er niemand meer over die dat nog kan. Althans: zolang er geen nieuwe opleiding terug komt.

Maar is dat eigenlijk niet ontzettend achterhaald allemaal? Als die nieuwe bibliotheekopleiding op hbo-niveau er ooit komt, moet al dat gedoe dan nog onderwezen worden? Die bibliotheken die bestaan nou toch gewoon? En het gaat toch goed? En er zijn toch veel belangrijkere zaken waar je je als bibliotheek mee moet bezig houden dan de catalogus en titelbeschrijvingen? Het sociaal domein, laaggeletterdheid en educatie bijvoorbeeld? Ja, dat zijn belangrijke onderwerpen waar we zeker veel energie in moeten stoppen, maar we moeten de basis niet vergeten. De bibliothecaris in het artikel dat ik hierboven noemde benadrukt het belang van een classificatiesysteem nog eens. In de Verenigde Staten is Information Resources onderdeel van het curriculum van de studie Library en Information Sciences en dat vak gaat onder andere over: standards for information organization and access, including cataloging rules and formats, content analysis, indexing, classification. Het is maar een van de vele vakken binnen de studie en ik wil zeker niet beweren dat in een nieuwe Nederlandse bibliotheekopleiding net zo veel uur besteed moet worden aan Classificeren, Sorteren en Documentaire Informatie als in onze tijd, want wij hadden die vakken een heel jaar lang, soms zelfs twee jaar. Maar dat er structurele aandacht voor moet zijn staat wat mij betreft buiten kijf. En dat we zuinig moeten zijn op de mensen in de branche die nog over dit soort basiskennis beschikken ook.

En voor wie het niet herkend had: het plaatje hierboven is de klassieke beginscene van Ghostbusters, in de New York Public Library.

De kaartcatalogus (met van die kaartenbakken)

Leuk! Een filmpje uit de oude doos dat ik tegenkwam op Mental Floss. Het is een bibliotheekinstructie voor middelbare scholieren. Hoe vind je zo snel mogelijk het boek dat je zoekt? Door in de catalogus te kijken was het antwoord in 1951. En eigenlijk is dat nog steeds het antwoord, alleen hebben we tegenwoordig geen kaartcatalogi meer maar is alles nu geautomatiseerd. Hartstikke handig: je hoeft dus niet meer in verschillende bakken te kijken, of zoals in dit filmpje, je hoeft ook niet meer op te letten of iets met hoofdletters of met kleine letters is geschreven. Je hoeft zelfs niet meer heel handig met het alfabet te zijn.

Het blijft een leuk filmpje en er wordt redelijk duidelijk uitgelegd hoe het Dewey-systeem werkt. Voor degenen onder ons die dat niet (meer) geleerd hebben op de bibliotheekacademie: het Dewey Decimal Classification system is een classificatiesysteem dat in 1873 werd uitgevonden door de Amerikaan Melvil Dewey waarmee je informatie kunt indelen. Het wordt nog steeds wereldwijd gebruikt in bibliotheken, het Nederlandse Siso is er op gebaseerd.

Dit filmpje is 66 jaar oud maar het lijkt me voor die tijd eigenlijk heel modern. Al vind ik het zelf nogal irritant dat die bibliothecaresse zo neerbuigend doet. Hup, maak eens een bibliotheekles in plaats van zo tuttig over dat meisje te praten. En trouwens: laat die kaartenbakken eens zitten! Zo geef je niet bepaald het goede voorbeeld. Ik ga er van uit dat de kaartjes vastzitten in de bakken dus als een scholier zo’n bak laat vallen hoef je niet alle kaartjes opnieuw te alfabetiseren, maar toch.

Ja jongelui, jullie merken: ik spreek uit ervaring. Maar buiten dat: leuk filmpje. Geniet er van.

Collectiewijzer voor musea

Vorige week schreef ik een nogal meewarig stukje over collectievorming bij musea waarin ik constateerde dat de openbare bibliotheken toch echt een stuk verder waren op het gebied van collectievorming. Maar nu worden we rechts ingehaald door de musea want zij hebben vorige week de Collectiewijzer gepresenteerd: daarmee kun je rechtstreeks zoeken in 116 gedigitaliseerde collecties van niet alleen musea maar ook van instellingen en van de Collectie Nederland.

Deze collectiewijzer is een initiatief van het Instituut Collectie Nederland en het merendeel van het materiaal is ook afkomstig uit hun collectie zo te zien. Maar je komt ook stukken tegen van andere musea, zowel van de grote als van bijvoorbeeld het Nationaal Vlechtmuseum, het Nederlands Leder en Schoenenmuseum of het Natuurmuseum Dokkum.

Volgens een woordvoerder is pas 8 tot 10 procent van alle collecties gedigitaliseerd dus er komt nog heel wat bij. Dat zouden wij als bibliotheekbranche toch heel anders doen: bij ons zou je pas mee mogen doen als je collectie voor minstens 90% gedigitaliseerd was en over dat cijfer zouden we eerst ook nog heel erg lang discussiëren.

1-1 voor de musea…

Ding 21 : Aquabrowser, My Discoveries

De Aquabrowser ken ik omdat ik lid ben van de OBA en daar heb ik meestal ruzie mee (met de Aquabrowser dan, niet met de OBA).

Maar dat ligt uiteraard geheel aan mij en niet aan het systeem. Ik ben namelijk zo’n ouderwetse gebruiker die de catalogus gebruikt om een boek op te zoeken en meestal weet ik dan ook nog wel de auteur en/of de titel. Toen de site van de OBA vorig jaar vernieuwd werd heeft het me nogal wat moeite gekost om te vinden wat ik zocht. Want toen ik eenmaal een zoekscherm had gevonden typte ik meteen een auteursnaam in en ik verwachtte een rijtje titels te krijgen. Maar nee, daar komt de Tagcloud en dan moet je je door allerlei informatie heen worstelen die je NIET wil hebben. Er is namelijk besloten dat we de klant eerst achtergrondinformatie geven zodat hij kan controleren of hij echt wel de juiste zoekterm heeft ingegeven. Dat getuigt van wantrouwen en onderschatting van de gebruiker wat mij betreft. Na een aantal keren vloekend  voor het scherm gezeten te hebben weet ik inmiddels dat ik niet meteen moet beginnen met typen maar dat ik eerst moet zorgen dat ik in het catalogusgedeelte terecht kom. Maar daar denk ik meestal te laat aan.

Nogmaals: dat ligt aan mij want ik moet goed lezen wat er staat en ik moet me verdiepen in het systeem voordat ik zomaar wat ga doen. Maar naast bibliothecaris ben ik ook maar een gewoon mens. En ik vraag me wel eens af hoe onwetende klanten (zonder mijn achtergrondinformatie bedoel ik) zich redden met onze systemen. Het viel me daarnet ook weer op dat je vanuit de Homepage van de OBAsite twee keer moet klikken om in de catalogus te komen en dat kan alleen als je weet dat je er via de knop Service naar toe moet en niet via Collectie. Waarom kan er niet gewoon een knop Catalogus of Zoeken op? Dat doet Worldcat een stuk beter.

Dit lijkt wel een potje OBAbashen en dat was niet de bedoeling. Maar mijn mening is denk ik wel duidelijk: ik vind de Aquabrowser leuk maar wel heel erg vanuit het systeem gedacht. Ik zie het al voor me: “kijk, dit kan er ook op!”. En andere dingen ontbreken dan weer. Als je Tsjechov intypt krijg je uiteindelijk maar een stuk of 10 boeken van de grote schrijver zelf. Gelukkig herinnerde ik uit mijn grijze bibliotheekschoolverleden dat “we” dat anders horen te schrijven en inderdaad: onder Cechov vindt je de rest van zijn oeuvre. En die andere schrijfwijze staat wel in de Tagcloud maar daaruit kan je niet afleiden dat je eigenlijk daar moet kijken omdat daar het grootste deel van zijn werk zit.

My Discoveries kende ik helemaal niet en dat lijkt me wel nuttig, vooral als je met een literatuuronderzoek bezig bent of om je lijstjes aan te leggen van alle boeken die je nog eens wil lezen. Die lijstjes maak ik zelden en als ik ze maak vergeet ik ze mee te nemen als ik naar de bibliotheek ga. En dat is het handige van dit systeem: je kunt ze niet vergeten of kwijtraken. Ik heb me ingeschreven en een lijst gemaakt. Met welliswaar pas een titel erop maar dan heb ik de account maar alvast. Kan nooit kwaad. 

Worldcat kende ik alleen van naam maar daar heb ik me nu ook maar eens verdiept. Lijkt me heerlijk als ik ooit weer eens een studie ga doen: niet meer naar al die verschillende bibliotheken toe in de hoop dat je daar dit keer wél iets kunt vinden maar lekker efficient meteen vinden (of niet) wat je zocht. Haalt wel de romantiek er een beetje van af: want dat had ook wel wat: een dagje naar Leiden om naar de Universiteitsbibliotheek te gaan….

 

get_footer() ?>