Tenaanval

Tenaanval

Over bibliothecarissen, bibliotheken, leesbevordering en soms over kunst

boeken

All of the posts under the "boeken" tag.

De Boekenweek en leesbevordering voor iedereen

Afgelopen donderdag deed rapper Massih Hutak in zijn gesproken column in het radioprogramma De Nieuws BV een gepassioneerde oproep om het boekenweekgeschenk ook eens een keer te laten schrijven door iemand die de jongerencultuur kent. Een rapper bijvoorbeeld. Want dat is volgens hem de manier om jongeren enthousiast te maken voor literatuur. “Een gratis dun boekje van nog geen 100 pagina’s als opstap naar meer leesplezier. En hoe meer jongeren dat lezen, en daardoor meer lezen, des te  belangrijker en urgenter zo’n geschenk wordt”. (hoor ik hier Kees Broekhof?) Hij signaleert onder jongeren een grote behoefte aan verhalen die ze wel op social media en bijvoorbeeld Netflix vinden en veelvuldig delen maar (nog) niet in de literatuur.

Goed verhaal waar ik het alleen maar roerend mee eens kan zijn. En ik ben niet de enige: op Twitter werd zijn oproep driftig en met veel instemming gedeeld. En ook de CPNB heeft bovenstaande tweet al geretweet dus als Massih nog geen uitnodiging heeft gekregen om eens te komen praten volgt die zeker snel. Goed idee en zoek vooral de samenwerking op. Maar lieve CPNB, als jullie hier mee aan de slag gaan: willen jullie het dan alsjeblieft wel goed doen. Dus gewoon in 2019 het boekenweekgeschenk laten schrijven door iemand die jongeren aanspreekt? Zodat je dubbel aan leesbevordering doet: je trekt een nieuw (jong) publiek en je laat je bestaande publiek kennismaken met iets nieuws. Dus ga er niet in 2018 nog snel even een boekje voor jongeren naast produceren. Een speciale scholierenuitgave. Want daarmee neem je jongeren nog steeds niet serieus. En je andere lezers trouwens ook niet.

En ik snap wel dat zoiets lastig is want de uitgevers hebben bij zo’n jonge schrijver nog geen heel oeuvre achter de hand dat ze opnieuw kunnen uitgeven en de boekhandelaren zullen wel gaan klagen dat voor zo’n “onbekende” schrijver de mensen niet speciaal naar de boekwinkel komen en het hen dus omzet gaan kosten. Maar laten we eerlijk zijn: zolang de NS de Boekenweek blijft sponsoren komen de mensen toch wel zo’n boekje halen. En jullie zijn er toch ook voor ons, de bibliotheken? Jullie zijn toch zelfs ook van ons? En wij zijn toch van de leesbevordering? Dus zullen we afspreken dat in 2019 de bibliotheken nou eens hun zin krijgen en er gewoon een goeie leesbevorderingsactie komt. Met een boek dat óók jongeren leuk vinden en filmpjes en rappers in de bibliotheek en een leesclub waarin jongeren aan ouderen uitleggen waarom ze het zo’n goed boek vinden.

En dan mag Massih van mij directeur boekenweekgeschenk worden. Die heeft overigens wel vaker goede ideeën, hij was de bedenker van Het Stemfeest afgelopen maart, om jongeren aan te zetten om te gaan stemmen. Klonk als een mooi feest. Dus laten we van de volgende Boekenweek ook een feest voor iedereen maken, in plaats van een feest voor mensen die toch al van lezen houden.

Mocht het filmpje hierboven niet werken, bijvoorbeeld omdat je mobiel leest, dan is de column ook te beluisteren op de site van de NPO, hier dus.

New York Leest

Binnenkort starten ze in New York met de actie One Book One New York, de New Yorkse versie van One City One Book, de leesbevorderingsactie waar Nederland Leest op is gebaseerd. In 1998 begonnen als leesbevorderingsprogramma van de bibliotheek van Seattle en inmiddels heeft iedere zichzelf respecterende stad in de Verenigde Staten wel een dergelijk project. Dit jaar voor het eerst in New York dus.

Hier ligt het initiatief niet bij de bibliotheek maar bij de gemeente. Althans, via de website van The Mayor’s Office wordt er reclame voor gemaakt en de projectleider is afkomstig van de gemeente. Ze pakken het net weer iets anders aan dan elders: de bevolking heeft inspraak bij de keuze van het boek. Ze hebben vijf boeken geselecteerd en vijf celebrities gevraagd om ieder een boek te pitchen. Met een filmpje zoals hier boven. Morgen is de laatste dag waarop nog gestemd kan worden. Dat stemmen kan via de website van de gemeente en via speciale kiosken in de metro.

De geselecteerde titels zijn heel verschillend: deze hierboven is uit 1943 en was tijdens de Tweede Wereldoorlog heel populair. De andere vier titels zijn veel actueler (variërend van 2007 tot 2015) en hebben allemaal een Booker Prize gewonnen. Niet alle schrijvers zijn Amerikaans en zware thema’s worden niet geschuwd. De gemeente heeft een panel van bibliothecarissen, uitgevers en wetenschappers om tips gevraagd en daarna zelf deze lijst samengesteld. Voor de gemeente is het “an attempt to give small bookstores throughout the city a boost and, as the program’s title suggests, create a sense of community among the city’s readers.” En voor de mensen die het boek niet willen kopen: de uitgevers hebben 4000 exemplaren van de boeken op deze lijst cadeau gedaan aan de bibliotheken in New York (meer dan 200 filialen). De uitverkozen auteur zal in juni optreden in de New York Public Library. Ben benieuwd hoe het verder gaat. Van publiciteit zijn ze alvast verzekerd: de website Buzzfeed heeft zich aan de actie verbonden maar ook de Late Show en een aantal kranten. Dus ik vermoed dat we er nog veel over gaan horen.

The Last Bookstore

Weer een fijn filmpje. Of filmpje, filmpje, het is een korte documentaire. Een hele mooie. Over The Last Bookstore, een boekwinkel in Los Angeles. Eigenlijk een tweedehands boekwinkel, maar die naam doet de winkel echt te kort, het lijkt meer op een paleis. Het zit in een oud bankgebouw en de eigenaar, Josh Spencer, heeft er een soort tempel voor boeken van gemaakt. In deze documentaire van regisseur Chad Howitt vertelt Spencer hoe de winkel ontstaan is en ik vind zijn verhaal geweldig.

Welcome to The Last Bookstore from Chad Howitt on Vimeo.

De beelden zijn prachtig en Spencer heeft ook nog eens een goed verhaal. “I created this place as somewhere were I wanted to be and it seemed to work for a lot of other people as well.” “It’s definately become a refuge for a lot of people, regardless of whether they like books or not.” Hij heeft heel bewust geprobeerd om er een kunstwerk van te maken en wat ik nog veel interessanter vind: “we’ve tried to ad a real human element, we wanted to be an authentic real experience versus something that’s cold and calculated”. Daarom is zijn winkel een groot succes en hebben andere boekwinkels het moeilijk. Zegt hij zelf.

Kijk maar gewoon even. Geniet van zijn vakkennis als hij geroutineerd ingekomen boeken sorteert en herken de verhalen van wat mensen allemaal in hun boeken laten zitten. En trouwens: ze hebben ook lp’s.

Via Citylab

John Green over censuur

Een paar weken geleden publiceerde de American Library Association hun jaarlijkse top 10 van meest verboden boeken. Ik heb er vaker over geschreven, over censuur in de Verenigde Staten, maar elke keer als ik er over lees vind ik het weer bizar. Op de Banned & Challenged Books lijst staan alle boeken waar een officiële klacht over is ingediend en/of een verzoek is gedaan om het te verwijderen uit de collectie. In de meeste gevallen wordt zo’n boek dan uit de collectie gehaald, zeker in het geval van schoolbibliotheken.

Het is, zoals meestal, een vrij bizarre lijst. Althans: ik kan me bij sommige titels wel voorstellen dat mensen er aanstoot aan nemen (op nummer twee staat Fifty shades of Grey bijvoorbeeld) maar ik begrijp niet dat je het andere mensen dan niet gunt om zoiets te lezen. En ik begrijp al helemaal niet wat er zo aanstootgevend is aan Het wonderbaarlijke voorval met de hond in de nacht. De Bijbel staat op de lijst omdat het religieus is. (Uhuh..) Een van de redenen waarom Fifty shades of Grey verboden zou moeten worden is overigens dat het very poorly written was. Dat vind ik dan wel weer geestig.

Nummer een op de lijst is Looking for Alaska van John Green. De John Green van Een weeffout in onze sterren, de Young Adult superhit van twee jaar geleden. Green heeft op zijn vlog gereageerd op het feit dat hij op de lijst staat en ik deel het filmpje hier graag omdat hij zo goed uitlegt waarom het flauwekul is.

Omdat tieners echt niet zo beinvloedbaar zijn via literatuur. Maar vooral omdat hij niet gaat over wat er in de bibliotheek staat omdat hij geen bibliothecaris of onderwijzer is: “the highly trained, criminally underpaid professionals we employ to make these decisions”. En dan gaat hij nog even door over waarom het goed is dat kinderen zelf leren nadenken. Het is niet zo’n lang filmpje, kijk maar gewoon even. En als je geen 3.18 minuten kunt missen, kijk dan in elk geval even de laatste 40 seconden, vanaf 2.30 minuut, dan heb je een idee van de strekking.

Green is er vrij laconiek onder, al doet de opgewonden manier waarop hij praat misschien anders vermoeden. Maar dat is gewoon de manier waarop hij praat, kijk maar eens naar een van zijn andere filmpjes. Hij vlogt samen met zijn broer Hank onder de naam Vlogbrothers, ze maken om de beurt een filmpje voor elkaar waarin ze iets vertellen of iets uitleggen. Dat doen ze al bijna 10 jaar lang en vrij fanatiek, je vraagt je af waar John de tijd vandaan haalt om ook nog al die boeken te schrijven.

defend the freedom to read

The Bookmobile

Over de kracht van lezen. En over de bibliobus.

Het filmpje is gemaakt door StoryCorps, een organisatie die zich toelegt op het vastleggen van verhalen. Our mission is to provide Americans of all backgrounds and beliefs with the opportunity to record, share, and preserve the stories of our lives. Om een idee te krijgen van hoe dat werkt is hier nog een ander filmpje te zien.

Een date met een boek

boekenvlag2Aanstaande woensdag wordt in de bibliotheek van Düsseldorf een Book-dating georganiseerd. Daar krijgt elke deelnemer vijf minuten de tijd om een andere deelnemer te overtuigen van het belang van zijn of haar favoriete boek. Na vijf minuten gaat een gong en dan moet je doorschuiven naar een andere tafel, met een nieuwe kandidaat. Dan kun je hetzelfde boek nog eens proberen aan te prijzen, of je kunt voor een ander boek kiezen. Speeddaten met boeken dus.

Geweldig idee! De bedoeling is om mensen met elkaar te laten praten over boeken en om mensen op ideeën te brengen voor hun eigen leeslijst. Ik vraag me wel af hoe een aantal dingen praktisch werken: moeten die twee mensen in vijf minuten elkaar overtuigen van de lol van hun eigen boek of is er per vijf minuten maar één iemand aan het woord? En wat als je het boek al kent? Of wat als je het boek al kent en ook enthousiast bent? Zit je elkaar dan een beetje grijnzend aan te kijken? Maar dat soort praktische vragen doen er natuurlijk niet echt toe want dat wijst zich vast vanzelf. Ik ben heel benieuwd hoe het gaat lopen: de komende weken gaan ze het in vier verschillende vestigingen proberen zo te zien. Hoeveel mensen zouden daar op af komen en wat voor resultaat levert het op? Eens zien of ze er op terug gaan komen op dat mooie blog van ze.

De term book-dating is niet zo nieuw, meestal ligt de nadruk echter meer op de dating dan op het book. Het is vaak een andere manier van mensen aan elkaar koppelen: er zijn bibliotheken die date-nights organiseren waar boekenliefhebbers die op zoek zijn naar een relatie elkaar kunnen treffen en er is zelfs een speciale datingsite waarin mensen zichzelf profileren aan de hand van hun favoriete boek.

Leuk. Weer eens wat anders dan een leesclub.

Wereldliteratuur en t-shirts

hamletEigenlijk had dit gewoon een kort stukje moeten worden over die leuke t-shirtjes die ik toevallig tegenkwam  maar al bladerend op de website van Litographs, de makers van die shirts, kwam ik er achter dat ze veel meer doen dan dat. Het begon allemaal met het drukken van posters, waarop ze de hele tekst van een boek (althans, voor zover dat past) in een grafische illustratie afdrukten. Daarna kwamen er t-shirtjes en nu zijn er ook tassen.

In het filmpje hieronder zie je Danny Fein, initiatiefnemer van Litographs, uitleggen hoe het precies werkt. Dit filmpje heeft hij gemaakt voor Kickstarter, om geld in te zamelen zodat ze het project uit konden breiden van posters naar t-shirts. Daar begonnen ze mee in 2012, inmiddels hebben ze meer dan 150 verschillende shirts in de aanbieding. Fein is overigens een computerprogrammeur, die ooit als oefening begon met het omzetten van tekst in een afbeelding. Inmiddels heeft hij een team van grafische vormgevers om zich heen verzameld die de illustraties ontwerpen.

Hun nieuwste actie is een lijn van temporary tatoos, oftewel plakplaatjes. Ook weer met literaire citaten. Nou kenden we zoiets al langer van Plint, maar het blijft leuk. Vooral omdat ze er bij Litographs meteen een actie aan gekoppeld hebben: ze gaan een tattoo chain maken. De volledige tekst van Alice in Wonderland in 5258 plakplaatjes op even zovele mensen. Mooi. En dat allemaal: To celebrate the importance of books in our lives. Het project is bijna uitverkocht, er zijn nog een paar plaatsen over.

En alsof dat allemaal nog niet leuk genoeg is, steunen ze ook nog eens een goed doel. Want: we see Litographs as a way to share the power of books with more people. We’re committed to promoting literacy all over the world — to make a direct impact, we proudly partner with the International Book Bank to send one new, high-quality book to a community in need for each poster, t-shirt, and tote bag we sell, and for every five tattoos.

Als dat geen leesbevorderaars zijn dan weet ik het ook niet meer.

The best book I’ve ever worn

Naschrift: Jeroen wees mij op Out of Print. Een kledinglijn met afbeeldingen van boekomslagen. Anders, maar ook leuk.

Boekenmonument

hesselberg aarhusSusanna Hesselberg, “When My Father Died It Was Like a Whole Library Had Burned Down” (2015)

Voor het beeldenfestival Sculpture by the sea in het Deense Aarhus maakte de Zweedse kunstenares Susanna Hesselberg dit kunstwerk. Ik kan er verder weinig informatie over vinden, over dit werk, maar ik vind het wel een ijzersterk beeld, zo’n mijnschacht vol boeken. Die titel roept allerlei associaties op. Met het overlijden van die vader verdwijnen natuurlijk ook al zijn verhalen, althans: dat denk ik. Maar misschien heeft Hesselberg daar wel een hele andere gedachte bij, of heeft ze zijn verhalen ergens vastgelegd. Zit die vader in die bibliotheek? Of zit zijn geest in die boeken? Is die vader begraven in die boeken? Zijn die boeken in dat “graf” van haar vader of heeft ze gewoon een tweedehands boekwinkel leeggekocht? Hoe diep is die schacht? Waarom staan die boeken met de rug naar buiten? En zit er een systeem in de manier waarop die boeken gestapeld zijn? Maar de allerbelangrijkste associatie is natuurlijk die met het monument voor de boekverbranding op de Bebelplatz in Berlijn. Daar is dit dan weer het negatief van. Of het tegengestelde. Iets om nog lang over na te denken in elk geval.
hesselberg aarhus2

hesselberg aarhus1

Fijn detail is overigens dat deze sculptuur biennale mede op initiatief van het Deense kroonprinselijke paar is georganiseerd, dit jaar voor de vierde keer. De eerste keer was in 2009. Kroonprins Frederik en zijn vrouw Mary lieten zich voor de biennale inspireren door Sculpture by the Sea in Bondi, Australië. Die wordt al sinds 1997 georganiseerd. Niet toevallig, dat Australië, want daar komt prinses Mary vandaan. Als je het kunstwerk wil zien moet je trouwens snel zijn, de tentoonstelling duurt nog tot 5 juli a.s.

De visser als bibliothecaris

Ja, dit is er weer een. Zo’n initiatief met boeken en kinderen en leesbevordering waar ik blij van word. De Taman Bacaan Pelangi (Regenboog Lees Park) is een organisatie die bibliotheekjes voor kinderen maakt in achtergebleven gebieden van Oost-Indonesië. Achtergebleven in de verschillende manieren van het woord.

De bibliotheken zijn een initiatief van Nila Tanzil, een Indonesische communicatiespecialist. Ze startte ermee toen ze in gesprekken met jonge kinderen merkte hoe klein hun wereld was en hoe weinig toekomstperspectief de kinderen voor zichzelf zagen. These kids were young, some as young as six, but they were already limiting their own dreams. I believe that books can change that. I believe that books will introduce them to a great big world and spark their imagination. I believe that books can inspire children to dream, and give them the courage to dream big.

Om dat doel te bereiken zamelt ze boeken in, zowel in het Indonesisch als in het Engels en ze zamelt geld in. Dat gaat haar heel aardig af lijkt het. Ze timmert stevig aan de weg: in vijf jaar tijd heeft ze al 29 bibliotheekjes ingericht (van Lombok tot Ambon en van Sulawesi tot Timor). Onlangs stond ze op de op de lijst van 10 Inspiring Women 2015 van Forbes Indonesia.

Mooi project hoor.

Tante Pollewop verspreidt het woord

boekman

Reportage voor het themanummer van Boekman, 27e jaargang, nummer 102, p. 46-47.

Het begon met de verzameling boeken waar broer en zus Wim en Marij Moorman na het overlijden van hun moeder een goede bestemming voor zochten. Weggooien vonden ze zonde en de boeken naar een opkoper brengen weinig respectvol. Ze twijfelden over bookcrossing, waarbij je boeken in openbare gelegenheden ‘vrijlaat’, maar dachten toen aan het Engelse boekenstadje Hay-on-Wye. Daar staan kasten op straat waarin boekhandelaren hun kneusjes aanbieden, ook buiten openingstijd toegankelijk. Zoiets leek hen wel wat. Toen bleek dat het kunstwerk van Erik van Maarschalkerwaard in hun tuin door de maker eenvoudig kon worden omgebouwd tot een soort inloopkast waren ze er snel uit. In de zomer van 2012 openden ze de deur van hun Boekenbastion Tante Pollewop.

Aan de Meterikseweg, een doorgaande weg aan de rand van Horst, Noord-Limburg, wijst een bord met de tekst ‘Gratis Boeken’ voorbijgangers op het Boekenbastion. In een diepe voortuin vol woeste struiken en bomen staat een donkere, metalen capsule waarvan de deur dag en nacht openstaat. Van buiten ziet het bastion er tamelijk geheimzinnig uit, maar eenmaal binnen brandt het licht en zie je dat de ronde wanden volgeladen zijn met boeken. Gratis boeken. Om mee te nemen.

Tante Pollewop wordt wel de eerste minibieb van Limburg genoemd, of zelfs een van de eerste van Nederland. Een bewering die niet te controleren valt, want typerend voor deze initiatieven is dat ze buiten alle bestaande structuren om opereren. Een van de bekendste vormen van dit soort alternatieve boekenpunten is de Little Free Library, afkomstig uit de Verenigde Staten. Oorspronkelijk bedoeld om buren hun favoriete boeken te laten delen volgens het principe ‘take a book, return a book’. Een Little Free Library is vaak een vrolijk beschilderd, uit de kluiten gewassen vogelhuisje. Ook in Duitsland bestaat iets dergelijks onder de naam Öffentlicher Bücherschrank, groter en uitgebreider, maar volgens het principe: mensen laten boeken achter en andere mensen nemen die weer mee.

 Alles is welkom

In het Boekenbastion in Horst passen ongeveer 200 boeken. De verzameling van hun moeder is inmiddels al lang op maar de Moormannen hebben geen gebrek aan boeken. Integendeel: er komen alsmaar nieuwe exemplaren bij. Steeds meer mensen weten het Boekenbastion te vinden, niet alleen met dozen vol oude boeken maar ook met heel recente exemplaren. Alles wat ze krijgen komt uiteindelijk in het bastion terecht, ze selecteren niet. ‘Jij zou wel eens wat strenger willen zijn, hè?’, zegt Marij tegen haar broer. ‘Jij bent meer van de verheffingsgedachte.’ Maar ze plaatsen alles. Behalve kapotte boeken, die gooien ze weg. En alles verdwijnt, tot hun eigen verbazing, zelfs de oudste of meest onwaarschijnlijke titels. Tante Pollewop heeft boeken niet alleen in het Nederlands maar ook in veel andere talen. Achtergelaten door evenzovele toeristen die gebruikmaken van het bastion.

‘Hier komen mensen met boeken in aanraking die normaal gesproken nooit in een bibliotheek zouden komen. Mensen uit de buurt, maar ook voorbijgangers. Zoals die vrouw die op de kermis in het dorp stond en toevallig voorbijkwam. Daar hebben we later nog een kaart van gekregen.’ Dat was een uitzondering, want in het algemeen hebben de twee weinig rechtstreeks contact met de mensen die gebruikmaken van hun bastion. Behalve via het gastenboek. Daar stond onlangs voor het eerst iets negatiefs in: ‘Gooi al die oude troep toch weg.’ In elk boek plakken ze een sticker met hun logo, oorspronkelijk omdat ze hoopten dat het mensen zou stimuleren om te reageren op een boek, maar dat gebeurde nooit. Ze zien het nu maar als mooie reclame.

Voor de lol

Is Tante Pollewop een alternatief voor een openbare bibliotheek? ‘Nee, absoluut niet’, schrikt Marij. ‘Dit is een willekeurige verzameling met boeken. Er zit geen gedachte achter, er is geen sprake van bewuste collectievorming. We verdelen wat we hebben, zonder een keuze te maken. Een bibliotheekcollectie is veel meer: daar zit een gedachte achter, die heeft een doel. Een bibliotheek is een ontmoetingsplek, dat zijn wij niet. Toen we net begonnen hebben we wel eens een theekransje georganiseerd, maar daar kwam na de eerste keer niemand meer op af dus daar zijn we mee gestopt. Wij doen dit voor de lol. Zodra we merken dat Tante Pollewop gebruikt wordt om te bezuinigen op de bibliotheek, houden we er acuut mee op. Dat is absoluut niet de bedoeling.’ Haar broer vult aan: ‘Het stoort me dat dit soort initiatieven soms misbruikt worden door de politiek. Dit past natuurlijk perfect in al die praatjes van politici over participatie en zo. Een van de plaatselijke politieke partijen beweerde in haar verkiezingsprogramma onder het kopje “Bibliotheek” al dat ze particuliere initiatieven wilde steunen, maar ik hoef geen steun van de politiek. En ook geen subsidie. We kunnen het prima zelf. Het moet wel leuk blijven.’

Boekenbastion Tante Pollewop, Meterikseweg 153, Horst. Pollewopboeken.blogspot.nl. Sinds een half jaar is er ook een filiaal in Tienray, Spoorstraat 10.

get_footer() ?>