Tenaanval

Tenaanval

Over bibliothecarissen, bibliotheken, leesbevordering en soms over kunst

bezuinigingen

All of the posts under the "bezuinigingen" tag.

De functie van de bibliotheek invullen

Op de blogs van Ton de Kruyff en Edwin werd vorige week een interessante discussie gevoerd over de dreigende bezuinigingen op de bibliotheek. Die discussie ging via het al dan niet actie voeren tegen bezuinigingen over in een discussie over de toekomst van de branche. In beide discussies is men het erover eens dat de bibliotheek zich moet vernieuwen en dat “het digitale” daar een belangrijke rol in moet spelen maar tot echte concrete voorstellen komt het niet.

Volgens mij worden er twee dingen door elkaar gehaald: middel en doel. Het digitale is een middel, net zoals de collectie een middel is en het gebouw. Het doel van de bibliotheek is volgens mij nog steeds volksverheffing, al noemen we dat tegenwoordig anders. 

Het uitlenen van boeken en het beantwoorden van (al dan niet digitale) vragen is een manier om dat doel te bereiken, maar educatieve programma’s voor de jeugd of internetcursussen voor senioren zijn dat ook. Zijn dat eigenlijk nog veel meer. Het lijkt wel alsof daar veel minder tijd en energie  in wordt gestopt door bibliotheken. Daar wordt op sommige plekken zelfs op ingekrompen “omdat het niks oplevert”.

Terwijl bibliotheken zich daar juist op zouden moeten profileren, op die activiteiten. Dat is de meest concrete vorm van volksverheffing, daarmee voldoen we het duidelijkst aan het doel waarvoor we ooit zijn opgericht. De bibliotheek moet niet proberen om een slap aftreksel van een boekhandel te worden, daar wil een wethouder (terecht) geen subsidie aan geven. Door de nadruk te leggen op het uitlenen van boeken zet de bibliotheek zich in het lijstje van hobby’s. In dezelfde hoek als de voetbalclub en de zangvereniging. Want lezen is een hobby, net als voetballen en zingen. Lezen is goed voor je, maar dat is bewegen ook. En als we moeten gaan bezuinigen dan beginnen we met de hobby’s. Dat is een hele logische reflex. “Kan dat lidmaatschap van de bibliotheek niet omhoog? Om lid te worden van de voetbalclub moet je ook betalen, en dat is veel meer dan 30 euro, dus die contributie kan wel wat hoger.” Tegen die redenatie is niks in te brengen. Behalve dan dat het uitgangspunt niet klopt. Want de bibliotheek hoort niet vergeleken te worden met de voetbalclub, maar met het onderwijs. Het belangrijkste doel van de bibliotheek is niet om een hobby te faciliteren, maar om aan alle mogelijke vormen van educatie te doen. Dat mensen de bibliotheek ook gebruiken om aan hun hobby invulling te geven is mooi meegenomen, maar daar gaat het niet om. Daar zou het althans niet om móeten gaan.

Het gaat om de functie van de bibliotheek. En dan bedoel ik dat niet zoals in al die servicepunten die overal onder die noemer uit de grond schieten want daarin ligt de nadruk toch gewoon op de collectie. Alleen is die collectie dan zo uitgekleed dat er bijna niks meer van over is waardoor de leners alsnog teleurgesteld afhaken. Daar is de collectie weer het doel, terwijl die het middel is. Een middel om aan leesbevordering bij kinderen of aan het activeren van ouderen te doen. Dat kan misschien ook met ander materiaal, maar wij hebben op dit moment toevallig heel veel boeken. Het gaat om wat je er mee doet. Dáár ligt de functie van de bibliotheek. Niet in het passief ter beschikking stellen van materiaal (fysiek of digitaal) maar in het actief bemiddelen tussen materiaal en gebruiker. Daar moeten we de modernste middelen voor inzetten maar daar hebben we vooral het beste personeel voor nodig.

Hou op met afwachten tot alle landelijke digitale ontwikkelingen afgerond zijn. Denk na over hoe je in jouw werkgebied de functie van de bibliotheek kunt invullen. Want waar zou je je wethouder het meeste plezier doen: met een app voor je catalogus of met leesclub voor eenzame senioren?

Boos op de verkeerde

Jetta Klijnsma legt nog eens uit  waarom het nieuwe kabinet niet mag gaan bezuinigen op de bibliotheek. Da’s heel aardig van d’r, maar het klopt alleen niet helemaal. Wat zeg ik: het klopt helemaal niet. Want in het regeerakkoord staat nou juist: De uitgaven aan behoud en beheer van cultureel erfgoed, bibliotheken en het Nationaal Archief worden zoveel mogelijk ontzien. Dat 93% van de bibliotheken moet gaan bezuinigen komt niet door het kabinet maar omdat gemeentes gaan bezuinigen.

De branche is te lam geslagen door zoveel onrecht om actie te gaan voeren. Dat is wellicht stof voor een volgende blogpost, maar als we verontwaardigd gaan doen moet dat wel vanwege de juiste redenen zijn.

Hoe leuk ik Jetta Klijnsma ook vind, dit is wel een beetje een goedkoop trucje van de PvdA. Aan de andere kant: alles is geoorloofd in liefde en oorlog, en je weet maar nooit of die kamervragen nog wat gaan opleveren. En zij doet tenminst wat, dat is meer dan we als branche kunnen zeggen.

Waarom kunst belangrijk is #2

Toen ik ruim twee jaar geleden mijn eerste stukje onder deze titel schreef was dat naar aanleiding van mijn eigen irritatie over mensen die geringschattend deden over kunst. De term linkse hobby bestond nog niet en de economische crisis was “iets van banken”.

Inmiddels is duidelijk dat er financieel zware tijden gaan komen voor de kunsten: gemeentes en provincies zijn al begonnen met bezuinigen en van het nieuwe kabinet wordt het ergste verwacht. We hadden al de actie Zet cultuur op de kaart naar aanleiding van de uitkomst van de verkiezingen en nu hebben we Stop culturele kaalslag, waar deels dezelfde organisaties bij betrokken zijn maar zo te zien ligt de nadruk nu op uitvoerend kunstenaars.

De actie is vrijdag jl. gestart met een kick-off in De Balie; daar werd een manifest gepresenteerd dat de komende dagen voorafgaand aan voorstellingen moet worden voorgelezen en een petitie. Niks mis met een manifest, maar ik had van kunstenaars wel iets originelers verwacht. Ik denk niet dat de kabinetsformateurs hier van zullen schrikken, laat staan dat ze van gedachten zullen veranderen. Dit lijkt wel een reflex: blijf van ons geld af. Het bevestigt het vooroordeel over subsidieverslaafden alleen maar.

Waarom maken de actievoerders niet duidelijk waaróm ze subsidie nodig hebben, waar kunst goed voor is, waarom kunst belangrijk is? Want als je iemand wil overtuigen heb je argumenten nodig, alleen maar lawaai maken helpt niet.

Kunst is noodzakelijk, het is belangrijk voor het geestelijk welzijn van een land en het brengt mensen samen. Dat zijn de argumenten die ik eerder, uit de losse pols, gebruikte. Maar er zijn natuurlijk veel meer redenen waarom kunst belangrijk is.  Gerard Lemos, directeur van de British Council noemde er een paar in de Groene Amsterdammer: Cultuur is bij uitstek geschikt om verschillen hanteerbaar te maken. Het geeft je iets om serieus over te praten. In het Verenigd Koninkrijk praat je niet over zwarte mensen, dat doe je niet. Maar je praat wel over Steve McQueen of over Chris Ofili.

Kunst is een soort veiligheidsklep, het biedt een kaart van de verwarring, het geeft je een gevoel en een idee van de wereld. Als je daar cultuur niet voor inzet, zul je toch echt een andere manier moeten vinden om er achter te komen wat er eigenlijk gebeurt op plekken waar je nooit komt.

Joan Nederlof stelt in haar Staat van het theater-rede dat het voor theatermakers belangrijk is dat we met zoveel mogelijk onderscheidingsvermogen naar de wereld kijken en verslag doen van wat we dan waarnemen. Theatermakers zouden waarheidszoekers moeten zijn, nieterkende wetgevers van de wereld.

Haar lezing is een gepassioneerd roep om zingeving en dat mis ik nogal in de Culturele kaalslag actie. In Groot-Brittannië kampen ze ook met bezuinigingen en de Britse kunstenaars voeren op een heel andere manier actie: ze gebruiken hun kunst om hun boodschap over te brengen. Elke week maakt een andere kunstenaar een statement via Save the Arts. David Shrigley trapte af met bovenstaand filmpje waarin meteen een heleboel argumenten de revue passeren.

Daarmee kun je de massa’s mobiliseren lijkt me…..

Het geld voor de bibliotheek

De branche ontkomt niet aan bezuinigingen, dat heeft het onderzoek van het SIOB wel duidelijk gemaakt. 

Achter de bezuinigen op het bibliotheekwerk zit meestal geen bewuste keuze maar het is puur pragmatisch: als een gemeente minder geld krijgt (uit bv. het gemeentefonds) kan ze ook minder uitgeven. En dat is natuurlijk ook zo. Maar waarom betekent dat in veel gevallen bezuinigingen op cultuur?

Nou wil niet elke gemeente  beleidsarm bezuinigen en juist wel beleid maken, maar het is wel heel eendimensionaal om op bibliotheekwerk te gaan bezuinigen omdat het zo’n relatief grote post op de begroting is. Wat mij vooral dwars zit is dat de connectie hoeveelheid geld gemeente versus geld voor bibliotheken blijkbaar alleen gemaakt wordt als het geld minder wordt. Want we  hebben de afgelopen jaren een economische bloei meegemaakt maar hoeveel bibliotheken hebben toen substantieel meer geld gekregen van hun gemeente? En dan bedoel ik puur geld omdat het er is, niet omdat vanwege fusies of certificering de gemeentelijke bijdrage omhoog moest. En dan bedoel ik ook niet een nieuw gebouw, hoeveel geld daar ook mee gemoeid is, want een nieuwe bibliotheek is in het algemeen geen cadeautje van de gemeente maar een eis van de projectontwikkelaar die nog vierkante meters overheeft waar een openbare bestemming voor dient te komen. Nee, ik heb het over een structurele budgetverhoging omdat een gemeente inziet dat een goed geoutilleerde  bibliotheek een basisvoorziening is die het dienstverleningsniveau binnen de gemeente kan versterken. Als ze echt dicht bij haar burgers wil staan en streeft naar een stabiel bestuur zou het voor de hand liggen om de drukst bezochte voorziening binnen de gemeentegrenzen te omarmen en te stimuleren. Maar ik ken eigenlijk geen enkel voorbeeld waar dat gebeurd. Dat is ongetwijfeld mijn eigen gebrek aan kennis, want ze zijn er vast. Maar ik ken ze niet. Ik hoor graag over de uitzonderingen.

Het beeld dat ik nu heb van de afgelopen jaren is dat van gemeentes die een zuinig mondje trekken als het over méér geld uitgeven gaat, hoe belangrijk ze ook zeggen dat ze het bibliotheekwerk vinden. Ik herinner me de wethouder van een kleine gemeente die me een jaar of vijf geleden uitlegde dat we op dit moment in een economisch goede tijd leven maar dat het altijd even duurt voordat zoiets effect heeft op de financiële situatie van een gemeente. Dus hij kon me nu geen extra geld voor de bibliobussen toezeggen maar hij wist zeker dat dat in de toekomst wel zou gebeuren. Zijn opvolger heeft die uitspraak helaas nooit kunnen waarmaken omdat het besluit om de bussen op te heffen inmiddels genomen was.

Hoe komt het dat bibliotheken nauwelijks hebben geprofiteerd van de economische bloei?En dan heb ik het over het lokale bibliotheekwerk, want op landelijk niveau mogen we de laatste jaren natuurlijk niet klagen met al dat geld voor bibliotheekvernieuwing. Kunnen we zo slecht duidelijk maken wat we voorstellen? Hebben we überhaupt geprobeerd om meer geld te krijgen? Zijn we te bescheiden?  Kennen we het politieke spel niet of hebben we een imagoprobleem? Of hebben alle wethouders in Nederland dezelfde hersenkronkel als die wethouder uit de Achterhoek in het item uit het RTL4 nieuws?

Er is niet goed gegaan met het binnenhalen van de buit, dat is wel duidelijk, maar ik weet  (nog) niet wat. Iemand een idee?

Hoe leden verdwijnen

In Bibliotheekblad nummer 13/14 vertelt Marchien Brons, directeur van de bibliotheek Emmen, over de terugloop van leden na het opheffen van voorzieningen. Ze zegt daarover: Net als in 2005, toen we een bushalte in Emmerschans hebben opgeheven. Op basis van andere financiering hebben we daar de de draad weer weten op te pakken. De dorpsvereniging had geld te besteden en wilde in ruil daarvoor de bus terug. Wat zien we daar? De mensen die niet naar de centrale kwamen melden zich, gewapend met hun pasje uit 2005, net als vanouds bij de bus.

Ik citeer haar maar even, want dit is duidelijke taal. Mensen haken dus gewoon af als je de voorziening weghaalt. Ze gaan niet naar de centrale maar bewaren hun pasje en als de bus terugkomt pakken ze gewoon de draad weer op. Dat kun je raar vinden, of stom van die mensen dat ze geen gebruik maken van die prachtige faciliteit die maar 3 kilometer verderop ligt, maar dat verandert niks aan het feit dat ze het niet doen.

Er staan ons de komende tijd veel bezuinigingen te wachten en het sluiten van filialen zal soms een serieuze optie lijken te zijn. Om maar te zwijgen van de bibliobus die nu ook lijkt te gaan verdwijnen uit Gelderland. De praktijk van de afgelopen jaren heeft geleerd dat bij het sluiten van een voorziening maar een klein deel van de leners de moeite neemt om naar een andere vestiging te gaan, zelfs als die (veel) meer te bieden heeft. Ook in deze tijden van toegenomen mobiliteit. Want het zijn juist de minder mobielen die afhaken: kinderen (tot 13 jaar) en ouderen. En met ouderen bedoel ik niet de fitte vijftigers (die hebben het toch te druk om te lezen) maar juist de zieken en de zwakkeren. En daar doen we het als bibliotheek toch juist voor? Voor die zwakkeren in de samenleving? 

Omdat er geen recent onderzoek beschikbaar is naar waar de leden blijven nadat een vestiging gesloten wordt moeten we het doen met dit soort particuliere opmerkingen. En daarom wilde ik deze toch maar even onder de aandacht brengen.

Overigens komt dit fijne plaatje van de site Bad Postcards, de naam zegt het al.

Bibliothecarissen in opstand

Bezuinigingen. We ontkomen er niet aan, ik schreef er ook al eerder over.

Onze collega’s in de Verenigde Staten hebben daar al langer last van, vanwege de politieke structuur kunnen de gevolgen van zo’n bezuiniging enorm zijn. In Los Angeles heeft de gemeente voorgesteld om per 1 juli alweer te bezuinigen op de bibliotheek, na een andere bezuiniging eerder dit jaar. 

De Amerikaanse collega’s laten die bezuinigen niet zomaar over zich heen komen: ze voeren actie om het publiek te mobiliseren. Ze zijn een handtekeningen actie begonnen, ze hebben een billboard en een website: Save the library. Daar leggen ze heel duidelijk aan de bezoekers uit wat de gevolgen van deze bezuinigingen zijn. Afgelopen vrijdag hebben ze tijdens de avondspits gedemonstreerd op een van de drukste kruispunten van de stad. Een man of vijftig stonden op alle hoeken van het kruispunt met borden en spandoeken om de aandacht te trekken van de automobilisten. “Honk if you love your library”. En dat allemaal om er voor te zorgen dat de gemeenteraad op 17 mei tegen het bezuinigingsvoorstel van de burgemeester stemt. Actie! Altijd goed om niet over je heen te laten lopen. Hier zie je trouwens meer foto’s van de demonstratie. 

Ik probeer me dit in Amsterdam voor te stellen: bibliothecarissen die flyers uitdelen op het Spui of bij de pont achter het centraal station. Het is voorlopig in Amsterdam nog niet nodig, maar het lijkt me best een goed idee.

Het onderwijs, de bezuinigingen en de bibliotheek

Er breken zware financiële tijden aan. Her en der worden  bezuinigingen aangekondigd vanwege de economische crisis of omdat er een nieuwe politieke wind waait. De bibliotheek staat nog niet in het rijtje linkse hobby’s en dat zal ook wel niet zo snel gebeuren maar waakzaamheid is geboden.

Hier in Amsterdam wordt het nieuwe college binnenkort geïnstalleerd. Het heeft een bezuiniging van 210 miljoen aangekondigd, maar aan de andere kant ook onderwijs tot prioriteit benoemd met de daarbij behorende extra investeringen.

Ik neem aan dat Amsterdam niet de enige gemeente is waar niet bezuinigd wordt op onderwijs. En ik vraag me af hoeveel bibliotheekdirecteuren daar bij aanhaken in het kennismakings gesprek met hun nieuwe wethouder. Die uitleggen hoe sterk bibliotheken al samenwerken met het onderwijs en hoeveel ze al doen voor de scholen. En dat daar eventueel best nog wel een schepje bovenop kan als de gemeente dat belangrijk vindt. Dat er al heel veel expertise op het gebied van educatie en leesbevordering aanwezig is in de bibliotheek en dat daarvan nog beter gebruik zou kunnen worden gemaakt.

Of zou de wethouder blijer worden van een mooi verhaal over bibliotheek.nl of over retail? Dat is wel een stuk sexier dan zo iets voor de hand liggends als jeugdbibliothecarissen en onderwijs. Veel nieuwer ook en nieuw is altijd beter, zeker in de politiek. Veel directeuren worden daar in elk geval opgewondener van. Maar misschien ben ik te wantrouwend? Ik vraag me in elk geval af of alle directeuren proberen om “hun” wethouder blij te maken en aansluiting zoeken bij het (wellicht veranderde) lokale beleid. De directeur die ooit zei: “de gemeente moet me gewoon geld geven om mijn werk te doen en verder zijn mond houden” is in elk geval al een klein beetje bijgedraaid, maar ik vraag me af hoeveel mensen er stiekem nog steeds zo over denken.

get_footer() ?>